Yasa var denetim yok: “Çocuklar sigaraya kolay ulaşıyor”

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Melek Çelik / Kapak Fotoğrafı: DepoPhotos

Türkiye’de 18 yaş altına tütün ve tütün ürünlerinin satışı yasak. Ancak sahadaki manzara yasal düzenlemeyle çelişiyor. Şanlıurfa’da özellikle mahalle bakkalları, tekel bayileri ve okul çevrelerindeki satış noktaları, gençlerin sigaraya kolayca ulaşabildiği yerler olarak görülüyor. Sadece bu kentte değil, Türkiye’nin dört bir yanında tablo aynı, şikayetler benzer. Ne kimlik soruluyor, ne de denetim yapılıyor.

“Bakkal hiç sormadı, hep böyleydi”

İlk sigarasını 13 yaşında içtiğini söyleyen 15 yaşındaki S.K., “Abim içiyordu, ben de denemek istedim. İlk sigaramı 13 yaşındayken aldım. Bakkal hiç kimlik sormadı. Mahallede herkes birbirini tanıyor zaten. İlk paketi öyle almaya başladım” dedi.

Bağımlılık merkezlerine başvurular dikkat çekici 

Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM), Türkiye genelinde 15 yaş üzeri bireylere tütün bağımlılığı konusunda ücretsiz destek sağlıyor. 2022 yılında YEDAM’a toplam 79 bin 901 kişi ilk kez başvurdu, tütün bağımlılığı, bu başvurular arasında önemli bir yer tutuyor. Aynı yıl içinde 396 bin 456 bireysel görüşme yapıldı.

YEDAM, erken yaşta tütün kullanımının sadece fiziksel sağlık değil, psikolojik ve sosyal riskleri de beraberinde getirdiğini belirtiyor. Kuruma göre, gelişim çağındaki çocukların bağımlılığa yatkınlığı daha yüksek, bu nedenle denetimlerin artırılması ve ailelerin bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor.

Türkiye’de 13–15 yaş arası çocukların sigara kullanımına ilişkin en güncel araştırma, 2017 yılında yapılmış olan Küresel Gençlik Tütün Araştırması. Bu araştırmaya göre, 13–15 yaş grubundaki çocuklara “Son 30 günde sigara içtin mi?” diye sorulduğunda yanıt veren her 100 çocuktan yaklaşık 8’i evet demiş. 2012’de bu oran daha da fazlaydı, %10’un üzerindeydi.

Kâğıt üzerinde düşüş var gibi görünüyor. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın hazırladığı 2018 tarihli Tütünle Mücadele Strateji Belgesi’nde, bu yaş grubundaki tütün kullanımı %17,9 olarak veriliyor.

Ancak Sağlık Bakanlığı’nın 2018 tarihli Tütünle Mücadele Strateji Belgesi’ne göre bu yaş grubundaki sigara kullanımı %17,9 seviyesindeydi. Aynı belgede, “2023 yılına kadar bu oranın %10’un altına indirilmesi hedefleniyor” denmiş. 2025 yılı başında, bu hedefe ulaşılıp ulaşılmadığına dair kamuoyuyla paylaşılmış herhangi bir güncel veri bulunmuyor.

Türkiye’de tütün kullanan bireylerin yaklaşık %80’i sigaraya 18 yaşından önce başlıyor. Bozok Üniversitesi’nin 2019 çalışmasına göre bu oran belirgin şekilde yüksek, en yaygın başlama yaşları ise 13–17 arasında. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, 2012’de %19,6 olan 15 yaş öncesi sigaraya başlama oranı, 2017’de %16,1’e düşse de hâlâ ciddi oranda. Yine aynı kaynaklarda 13–15 yaş arası tütün kullanım oranı %17,9 olarak veriliyor

Küçük yaştakilere tütün mamülleri satılmasıyla ilgili denetimlerin yetersiz olduğunu söyleyen Avukat Ferhat Oldurur, “Bu sadece bir iddia değil, sahada gözlemlenen ciddi bir problem” dedi.  Şanlıurfa Barosu avukatlarından Ferhat Oldurur, “Bölgelere indirgemeden tüm ülke genelinde zincir marketlerden tutalım da mahalle bakkallarında ya da kıyıda köşede kalmış tekel bayilerinde gençlerin rahatlıkla sigara alabildiğini görüyoruz. Ne kimlik soruluyor ne de yaş kontrolü yapılıyor. Denetim yok denecek kadar az değil, denetim hiç yok” şeklinde konuştu.

Av.Ferhat Oldurur

Denetim var mı, yaptırım uygulanıyor mu?

Yasa olmasına rağmen denetimlerin yetersizliğine dikkat çeken Av. Oldurur şunları söyledi:

“Yasa var ama sahada uygulanmıyor. Denetim yapan birimler ya yeterince sık devriye atmıyor ya da uygulanan cezalar caydırıcı değil. Satıcılara verilen para cezaları ya çok düşük ya da fiilen uygulanmıyor. Ne yazık ki denetimi yapan ile denetlenenler bile söz konusu yasanın varlığını unutmuş durumda. Bu ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Çünkü bu ürünlerin bağımlılık yapma riski, özellikle gelişim çağındaki bireylerde çok daha yüksek. Genç yaşta sigaraya başlayan bir bireyin ileride bırakması çok daha zor oluyor ve bu, yalnızca bireysel değil, toplumsal bir yük anlamına da geliyor. Yine küçük yaşta bağımlı hale gelinen tütün ve tütün ürünleri, diğer bağımlılıkların, alkol ve uyuşturucu gibi, kolay kazanılmasının önünü açtığını görmekteyiz.”

Neden bu kadar kolay ulaşabiliyorlar?

Kimlik kontrolünün neredeyse hiç yapılmadığını söyleyen Av. Oldurur, “Aslında yasa, her satışta yaş kontrolü yapılmasını zorunlu kılıyor ama bu kural da küçük yaşta çocuğa tütün satan satıya yaptırım da yeterince uygulanmıyor” dedi.

Ne Yapılmalı?

• Denetimler artırılmalı: Emniyet, zabıta ve ilgili kamu kurumları okul çevrelerinde düzenli ve habersiz denetimler yapmalı.
• Caydırıcı cezalar uygulanmalı: Ruhsat iptali, yüksek para cezaları gibi yaptırımlar işletmelere karşı etkin şekilde uygulanmalı.
• Kimlik kontrolü zorunlu olmalı: Satış sistemlerine yaş kontrolü entegre edilmeli, kimlik ibrazı yasal zorunluluk haline getirilmeli.
• Denetim mekanizmasına şikayet hattı kurulmalı: Vatandaşların yasa dışı satışları bildirebileceği bir sistem oluşturulmalı. Bildirimi yapan kişilerin kimliği korunmalı.
• Toplumsal farkındalık artırılmalı: Kamu spotları, sosyal medya kampanyaları ve okul projeleriyle bilinçlendirme çalışmaları yürütülmeli.
• Gençlere alternatif sunulmalı: Spor, sanat, gönüllülük gibi alanlara yönlendirme yapılmalı. Gençler boş kaldıkça zararlı alışkanlıklara yöneliyor.