Mazhar Taha Akkaya

Türkiye Emekliler Derneği Hukuk Müşaviri Cafer Tufan Yazıcıoğlu da yaşlı nüfusun ekonomik kırılganlığına ilişkin “Yüksek enflasyon ve düşen reel gelir, yaşlı yoksulluğunu artırdı… Eğer emeklinin kendi evi yoksa durum daha da ağır. Geçmişte SSK kredileriyle ev sahibi olanlar biraz rahat ama evi olmayan için tek çözüm huzurevi oluyor” dedi.

Grafik 1: Türkiye’nin Yaşlı Nüfusunun Artışı (2010–2024)

Grafik 2: Yaşlı Nüfus Projeksiyonları (2030–2080)

Grafik 3: Huzurevi Kapasitesi vs Yaşlı Nüfus (2024)

The post Her dört kişiden biri yaşlı olacak: Huzurevi krizi kapıda appeared first on 9.Köy.

Basına yansıyan bu yöndeki değerlendirmelere karşı Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, “Türkiye’de yılda 10 binden fazla çocuğun kaybolduğu” iddiasını reddetti. 2019’da, Dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu da konuya ilişkin soruyu yanıtlarken kayıp başvurusu yapılan çocukların yüzde 99’unun bulunduğunu söyledi; ancak kayıp ihbarlarının toplam sayısı ve detayına dair veri paylaşmadı.

Milletvekillerinin kaybolan çocuk sayıları ve detaylı verilerine ilişkin soru önergeleri ve CİMER üzerinden yaptıkları girişimler de somut bir karşılık bulmadı.

9. Köy’ün CİMER’e yaptığı başvuruda da “özel analiz gerektiren taleplere cevap verilmeyeceği” belirtildi.

Avukat Tozbey: Suç duyurularımız takipsizlikle sonuçlandı

Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği Başkanı Avukat Müjde Tozbey, “2008–2016 arasında kaybolan çocuk sayısı TÜİK verilerine göre 104 bin. Bu rakam, günde ortalama 33 çocuğun kaybolduğuna denk geliyor” dedi.

Tozbey, “2016’dan beri bu başlık altında net veri yayımlamamak, Türkiye’yi istatistiksel olarak da çocuklarını kaybeden bir ülkeye dönüştürdü. Kayıp çocuk dosyaları, çocuk bulunduğu takdirde genellikle ‘bulundu’ kaydıyla kapatılıyor; nasıl kaybolduğu, kimin sorumlu olduğu araştırılmıyor” diye ekledi.

6 Şubat 2023 depremlerinin ardından gelen ihbarları hatırlatan Tozbey, tarikat bağlantılı iddialar nedeniyle çeşitli savcılıklara başvuruda bulunduklarını söyledi: “Biz bu meseleye yalnızca kayıplar değil, çocukların sistemli biçimde kaybedilmesi olarak bakıyoruz. 6 Şubat’ın hemen ardından refakatsiz çocukların tarikatlar tarafından kaçırıldığına dair ihbarlar aldık. Bu nedenle Beykoz Cumhuriyet Başsavcılığı’na refakatsiz olduğu bildirilen 60 depremzede çocuk için suç duyurusunda bulunduk. Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığı’na müftülüğe teslim edildiği iddia edilen 47 çocuk hakkında suç duyurusu yaptık. Adıyaman Cumhuriyet Savcılığı’na ise Menzil Tarikatı evlerinde tutulan 1100 çocukla ilgili soruşturma talep ettik. Ancak üçünde de takipsizlik kararı verildi. Bu kararlar çocukların korunmasından çok görünmez kılınmasına hizmet ediyor.”

Meclis, 2010’da sorunu ve çözüm önerileri ortaya koymuştu!  

Kayıp Çocuklarla ilgili yapılan en önemli çalışmalardan biri de 2010 yılında kurulan Meclis Araştırma Komisyonu oldu. Bir saha çalışmasıyla risk haritası ortaya koyan TBMM Kayıp ve Mağdur Çocuklar Araştırma Komisyonu, Kasım 2010’da yayımladığı raporda, söz konusu dönem itibariyle Türkiye’deki kayıp çocuk sayısında bir artış olduğu belirtilerek, şu bilgi ve değerlendirmeye yer verildi:

“2005-2010 yılları arasında Emniyet Genel Müdürlüğü kayıtlarına geçen kayıp çocuk ihbar sayısı 29 bin 223 olup, önemli kısmının bulunmuş ise de Araştırma Komisyonu çalışmaları sırasında bu çocuklardan 1.482’sinin halen aranmakta olduğu tespit edilmiştir. Kayıp müracaatı olan çocukların % 67,1’i 15-19 yaş grubunda ve % 28,8’i 10-14 yaş grubunda ve % 4,1’i ise 0-9 yaş grubundadır.

Aynı dönem için Jandarma Genel Komutanlığı’na yapılan 2 bin 961 kayıp çocuk ihbarından 297’si halen aranmakta olarak belirlenmiştir.

“Bir gece dahi sokakta kalması, ciddi örselenme yaratır”

Uzmanlar çocuğun yaşadığı ortamdan ayrılarak, bir gece dahi sokakta kalması durumunda çocuğun ciddi boyutta örselenebildiğine ve geleceğinin önemli ölçüde etkilendiğine işaret etmektedir. Amaç; hiçbir çocuğumuzun kısa süreli de olsa güvensiz ortamlarda kalmaması, fiziksel ve ruhsal sağlığının örselenmemesi, şiddet mağduru/ögesi olmaması, ileri yaşamını olumsuz etkileyecek deneyimler yaşamamasının sağlanmasıdır.”

“Kaybolan 10 çocuktan 6’sı ailesinin yanında yaşıyor”

Araştırma Raporunda, Sosyal Hizmet Kurumlarından izinsiz ayrılan veya izinli ayrıldığı halde yasal süresi sonunda kuruluşa geri dönmeyen çocukların da “kayıp” kabul edildiği belirtilerek, şunlar kaydedildi:

“SHÇEK kurumlarından ayda 500 kadar çocuğun izinsiz olarak ayrıldığı Emniyet Genel Müdürlüğü kayıtlarında yer almaktadır. Örnek olarak, 12 Nisan 2010 tarihinde SHÇEK kurumlarından izinsiz ayrılmış olarak ihbarı yapılan toplam çocuk sayısının 510 olduğu saptanmıştır. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumundan izinsiz ayrılan çocukların önemli bir kısmı kuruma geri dönmektedir. Kurumdan izinsiz ayrılan kızların yüze 55 ve erkeklerin yüzde 27’sinin suç mağduru olması dikkat çekicidir.”

Kayıp çocukların toplam sayısı incelendiğinde, kaybolan her 10 çocuktan 6’sının ailelerinin yanında yaşarken kayboldukları belirtilen raporda, “Kurumda yaşayan çocuklar arasında kaybolma durumunun ailesiyle birlikte yaşayan çocuklara göre anlamlı düzeyde fazla olduğu dikkat çekmektedir” denildi.

Raporda, tespitlerin yanı sıra özellikle bilgi, raporlama ve koordinasyon gereğini öne çıkaran çözüm önerileri de yer aldı.

“Veri olmadan çözüm üretmek imkansız”

Son yıllarda bu alanda yapılan kapsamlı bir çalışma da Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından 21 Eylül 2024 tarihinde yayımlandı.

Doç. Dr. Asmin Kavas’ın hazırladığı “Kaybolan Çocuklar Krizi: Türkiye ve Dünyada Mevcut Durum, Zorluklar ve Çözüm Önerileri” başlıklı raporda, hem Türkiye hem de dünya genelinde çözüm için gereken en önemli adımın veriye erişim olduğu vurgulandı ve bu alanda yaşanan sıkıntılara  dair özetle şu değerlendirmeler yer aldı:

“Hem Türkiye’de hem de dünya genelinde kaybolan çocuklara ilişkin verilerin sınırlı olması, yalnızca kaybolan çocuk sayısına dair belirsizlik yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda kaybolmaların ardındaki nedenlere dair büyük bir bilgi boşluğu da oluşturuyor.

Kaybolanların sebepleri, toplumun yapısı, göç hareketleri, sosyo-ekonomik sorunlar ve güvenlik zafiyetleri gibi bir çok faktöre dayalı olabilir. Ancak, elimizde bu nedenlere ilişkin somut veriler bulunmadıkça; sorunun tam boyutunu anlamak ve etkin çözüm yolları üretmek zorlaşıyor.

Verilerin yetersizliği, sorunun büyüklüğünü kavramamızı güçleştirirken; çözüm süreçlerini de sekteye uğratıyor. Kaybolan çocuk vakalarının ardındaki nedenleri anlamadan, onları geri getirmek neredeyse imkansız.

Ayrıca güncel verilerin eksikliği, kaybolan çocukların bulunmasında hayati rol oynayan kurumlar arası işbirliğini de zayıflatıyor ve bu da çözüm üretme kapasitemizi ciddi şekilde etkiliyor.”

Çözüm önerileri

Türkiye’de kaybolan çocuklarla ilgili veri üretimi ve erişim sorunları çözülmeden etkili politikalar geliştirmenin mümkün olmadığı vurgulanan raporda, uluslararası iyi uygulama örnekleri de dikkate alınarak, özetle şu öneriler getirildi:

• Ulusal acil uyarı sistemi kurulmalı; AMBER Alert benzeri mekanizmalar medya ve telekom kanallarının desteğiyle hızlı toplumsal seferberlik yaratmalı.
• Ulusal veri tabanı oluşturulmalı; kayıp çocuklara dair bütüncül, güncel ve erişilebilir bilgiler toplanmalı ve vakaların detaylı profillerini çıkararak, kaybolma nedenlerini derinlemesine analiz etmeli ve önleyici stratejiler geliştirilebilmeli.
• Toplumsal farkındalık kampanyaları yürütülmeli; ailelere ve topluma kayıp riskleri ve alınabilecek önlemleri anlatan sürdürülebilir projeler geliştirilmeli.
• Uluslararası işbirliği ve entegrasyon sağlanmalı: Türkiye, kaybolan çocuklar konusundaki uluslararası ağlara aktif katılım sağlayarak, küresel işbirliği fırsatlarından azami ölçüde yararlanmalı.
• Teknoloji ve sosyal medya etkin kullanılmalı: Yapay zeka destekli görüntü tanıma sistemleri, konum bazlı uyarı mekanizmaları ve viral sosyal medya kampanyaları gibi yenilikçi teknolojik çözümler devreye alınmalı.
• Hukuki düzenlemeler ve cezai yaptırımlar güçlendirilmeli: Çocuk kaçırma, insan kaçakçılığı ve istismar gibi suçlarla mücadelede daha etkili ve caydırıcı yasal düzenlemeler yapılmalı, bu suçların faillerine yönelik cezalar artırılmalıdır.
• Kurumlar arası koordinasyon ve kapasite geliştirilmeli: Emniyet birimleri, sosyal hizmetler, sağlık kuruluşları, eğitim kurumları ve ilgili sivil toplum örgütleri arasında etkin bir iletişim ve işbirliği ağı kurulmalı.
• Önleyici tedbirler ve risk değerlendirme sistemleri oluşturulmalı: Bu sistemler, çocukların aile durumu, sosyo-ekonomik koşulları, eğitim durumu, sağlık geçmişi gibi faktörleri analiz ederek potansiyel riskleri belirleyebilmeli. Ayrıca, okullarda ve toplum merkezlerinde çocuklara yönelik güvenlik eğitimleri düzenlenmeli, çocukların kendilerini koruma becerileri geliştirilmeli.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Mazhar Taha Akkaya’nın sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post Türkiye’de kayıp çocuk krizi: Karanlıkta kalan gerçekler appeared first on 9.Köy.

Mazhar Taha Akkaya

The post Soframızdaki gizli düşman: Pestisit appeared first on 9.Köy.

Dünyada en çok tüketilen ikinci tahıl olan pirinç, su tüketimi açısından kritik bir üretim sürecine sahip. Çeltik tarımında sulama suyu en kritik etmenlerden biri olarak öne çıkıyor; Türkiye’de çeltiğin bitki su tüketimi, bölgelere göre 810-1625 mm arasında değişiyor. Teorik olarak 1 kilogram çeltik üretimi için 1000-1200 litre su yeterliyken, uygulamada kayıplar nedeniyle bu miktar 4000-5000 litreye kadar çıkabiliyor.

Dünya genelinde 2023/24 sezonunda toplam çeltik üretimi 782,5 milyon ton; çeltiğin işlenmesiyle elde edilen pirinç üretimi de 523,7 milyon ton oldu. Başka bir deyişle; pirinç, çeltik üretiminin yaklaşık yüzde 67’si kadar. Çin ve Hindistan, en büyük üretici ülkeler olarak öne çıkarken, Hindistan 25 milyon ton ile pirinç ihracatında lider konumda.

Dünya genelinde Asya ülkelerinde çeltik doğal yağışlarla sulanırken, Türkiye’de yaygın olarak kullanılan “salma sulama yöntemi”, su rezervi açısından sıkıntı yaratıyor. Bitkinin ihtiyaç duyduğu suyu, kök bölgesine doğrudan vermesi nedeniyle su tasarrufu sağlayan “damla sulama” ne yazık ki hala çok tercih edilen bir yöntem değil. DSİ verilerine göre 2020 yılında damla sulamayla sadece 3 bin dekarlık alan ekildi ve 43 çiftçi bu yöntemi uyguladı.

Çeltik üretiminin yüzde 80’i, 4 ilde gerçekleşiyor

Tarım Ürünleri Piyasaları verilerine göre, 2023/24 sezonunda Türkiye’de yaklaşık 112 bin hektar alanda toplam 900 bin ton çeltik üretimi gerçekleştirildi. TÜİK verilerine göre de 2025 yılı sonunda yılsonunda ülkedeki çeltik üretiminin 988 bin ton olması bekleniyor.

• Sezonun ilk 8 ayında Türkiye, 14 bin 701 ton çeltik ve 163 bin 676 ton pirinç ithal ederken, aynı dönemde 213 bin 249 ton pirinç ihracatı yaptı. Böylece ihracat, ithalatın üzerinde gerçekleşti.
• Üretici fiyatlarında da dikkat çeken bir artış yaşandı. 2023/24 sezonunun ilk 8 ayında, bir önceki yılın aynı dönemine göre üretici fiyatlarında yüzde 42,8 oranında artış

2023 sezonunda toplam üretimin yüzde 40,8’i Edirne’de gerçekleşti. Edirne ile birlikte Samsun, Balıkesir ve Çanakkale, Türkiye’de çeltik üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini karşıladı. 

TÜİK verilerine göre 2023 yılında Çanakkale çeltik ekiminde 6 bin 868 hektar ile Türkiye sıralamasında 4’ncü sıradaki yerini aldı. 

2022 yılında ise 12 bin 46 hektar oldu. 2017 yılından bu yana istikrarlı bir büyüme gösterse de 2024 yılında alan neredeyse yarı yarıya düştü. Çanakkale’de çeltik verimi 2022 yılında dekarda 806 kilogram iken, 2023 yılında 755 kilograma düştü. 

Çeltik, tarımın su açığını büyütüyor

Çeltik üretiminin yoğun yapıldığı bölgelerde, suyun etkin ve sürdürülebilir kullanımı büyük önem kazanıyor. Türkiye’de çeltik tarımında yaygın kullanılan sulama yöntemleri, doğal yağışların yeterli olduğu Asya ülkeleriyle kıyaslandığında daha fazla su kaybına yol açıyor. Bu durum, zaten var olan su sorununu daha da derinleşmesine, özellikle Çanakkale gibi önemli üretim merkezlerinde su kaynaklarının hızla tükenmesine ve bölgesel su krizlerinin şiddetlenmesine yol açıyor.

Kaçak çeltik ekimi ve artezyen kuyuları, su krizini tetikliyor

Çanakkale’de kuraklık ve plansız tarım uygulamaları nedeniyle su krizi giderek derinleşiyor. Çanakkale Merkez başta olmak üzere Biga, Bayramiç gibi ilçelerde de baraj doluluk oranları düştü. Taşoluk Barajı sulama havzasında su kısıtlamasına gidilirken, Bayramiç Barajı’nda su seviyesi kuraklık nedeniyle yüzde 40’lara kadar geriledi. Su birlikleri tarımsal sulamada kısıtlamalara gitti. Tazyik ve su basıncı nedeniyle kimi köylerde uzun süredir su yok. Kent genelinde de vatandaşlar, musluklardan suyun tazyikli akmadığı yönünde şikâyetlerini iletmeye devam ediyor.

Çanakkale Merkez’e bağlı Kumkale Ovasında ve bazı ilçelerde, Çeltik Komisyonu’nun izin verdiği alanın dışında 4 bin dekar alanda kaçak çeltik ekimi yapıldığı öğrenildi. Kent genelinde ayrıca kaçak artezyen kuyularının varlığı da su krizini tetikleyen faktörler arasında yer alıyor.

“Yöntemleri ve su tüketim miktarlarını değişmeli”

Türkiye’de sulanan tarım arazilerinin yüzde 60’ında hala vahşi sulama olarak bilinen ‘yüzey sulama’ yöntemi kullanılıyor.

Su verimliliği ve sulama sistemleri üzerine çalışan Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Halim Orta, çiftçinin modern sulama yöntemine inanmadığını ifade ederek, şu görüşleri dile getirdi:

“Yüzyıllardır mutlaka çeltiği göllendirmesi, çok sulaması gerektiğini öğrenmiş. Yöntemleriyle birlikte su tüketim miktarlarını değiştirmek lazım. Bunların denemeleri tamamlandı. Çeltik yağmurlama veya damlama gibi sulama yöntemleriyle de yetişebileceğini gösterdi. Bir miktar verim azalması olmasına rağmen çok rahat olarak yetiştirilebilecek.  Dolayısıyla bu tür sulama yöntemleriyle mevcut tava sulamayla uygulanan su miktarını önemli ölçüde azaltmak mümkün olabilir.”

“Suyun yarısı yolda kaybediyoruz”

Prof. Dr. Halim Orta, tarlalarda modern sulama yöntemi kullanılsa da bir başka sorunun da suyun tarlalara iletilmesi sırasında yaşandığını belirterek, şunları söyledi:

“Suyun tarlaya getirilmesi işlemi nasıl olacak? Çiftçi genellikle tarlasının başındaki kuyudan değil; kanaldan, kavetten, iletim hattından su alıyor ve bu hatların çoğu açık kanallardan oluşuyor. Bu açık kanalların kapalı boru sistemleriyle değiştirilmesi ve basınçlı sulama sistemlerinin tarlaya kadar ulaştırılması gerekiyor. Hâlihazırda en iyi koşullarda kaynaktan alınan 100 litre suyun ancak 50 litresi bitkinin köküne ulaşıyor; geri kalanı yol boyunca buharlaşma ve sızma sebebiyle kayboluyor.

“Hala yüzey sulama yöntemini kullanıyoruz…”

Modern sulamaya geçtiğimizde bu kayıplar yüzde10-15’lere kadar düşüyor. Mevcut durumda suyun yarısından fazlası kaybolurken, modern yöntemle yüzde80-90’ına yakınını bitkiye ulaştırmak mümkün. Türkiye’de yaklaşık 6.6 milyon hektar arazi sulanıyor; bu toplam tarım arazilerimizin dörtte birine denk geliyor. Sulama yöntemlerinin dağılımı ise yüzde17 damlama, yüzde23 yağmurlama ve yüzde60 yüzey sulama şeklinde. Hâlâ çoğunlukla yüzey sulama yöntemini uyguluyoruz ve bu korkunç bir rakam.

Su krizinde ilk yasak, çeltik ekimine geliyor

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Yıldırım, su yönetimi ve tarımsal sulamanın doğru idare edilemediği dönemlerde su krizinin etkisiyle istenmeyen tablolar oluştuğuna dikkati çekti. 2008’de yaşanan kuraklığı hatırlatan Yıldırım, “Çanakkale Biga’da daha önce de su krizi yaşandığında ilk uygulama çeltik üretiminin yasaklanması oldu. Yine o noktaya doğru gidiyoruz. Biliyorsunuz, pamuk ve çeltik suyu en fazla tüketen iki bitki. Su kıtlığı durumunda ilk yapılacak uygulama çeltik üretiminin tamamen ya da kısmen yasaklanmasıdır.

Konya sanal su ihraç ediyor

Türkiye’nin tahıl ambarı olarak bilinen Konya’da mısır ve pancar üretimi son yıllardaki tartışmalı gündemini koruyor. Prof. Dr. Yıldırım, Türkiye’de su kaynaklarının giderek kısıtlandığı ve yeraltı sularının kontrolsüz kullanıldığı bir dönemde, su yönetiminin kritik önem taşıdığını vurgulayarak, Konya’daki üretim modeline dikkat çekti. Alternatif su kaynaklarının ve sürdürülebilir sulama yöntemlerinin önemine işaret eden Yıldırım, Türkiye’de yeraltı sularının aşırı ve kontrolsüz kullanımının su krizini tetiklediğini belirterek, bu durumun uzun vadede hem tarımsal üretimi hem de ekosistemi tehdit ettiğini söyledi.

Prof. Dr. Yıldırım, özetle şu değerlendirmede bulundu:

“Konya’nın bitki deseni değişti. Çiftçi de daha çok gelir getiren ürüne yöneliyor. Silajlık mısırın (hayvan yemi) balyası 200-250 TL’ye satılıyor. Bu ciddi bir gelir. Talep fazla olduğu için çiftçi bunu yetiştiriyor. Ancak mısır silajı yetiştirip başka illere satıyor. Bu da yeraltı suyu tüketimini artırıyor; üstelik suyu 300 metreden çekiyorlar. Başka havzalardan su transfer edilerek, Konya şu anda hiç yapmaması gereken bir şeyi yapıyor: su tüketimi yüksek mısır yem bitkisi, yani silajlık mısır yetiştiriyor. Bir nevi sanal su ihraç ediyor. Konya’dan Çanakkale’ye de silaj yem geliyor. Bu, başka bir havzadan alınan suyun transfer edilmesi anlamına geliyor. Yeraltı suyunun çekilmesiyle akiferler boşalıyor. Bu da obrukların oluşmasına neden oluyor. Eskiden 10 yılda bir obruk haberi duyarken, şimdi her yıl 2-3 obruk meydana geliyor.”

“Arıtılan atık suyun, tarım ve peyzajda kullanılması, büyük tasarruf”

 Yıldırım, alternatif teknolojilerin su yönetiminde kritik rol oynadığını belirterek şu sözleri kullandı: “Avrupa’da kanalizasyon atık suyu ileri arıtma teknolojisiyle tarımda kullanılıyor. Şehirlerin ihtiyacına göre su yönetimi yapılıyor. Arıtılan atık su hem tarımda hem de peyzaj alanlarında kullanılıyor. Bu su neredeyse şehre verilen tatlı su kaynağına eşdeğer nitelikte. Dünyada da gidişat bu yönde. Tatlı su kaynaklarını koruyup, arıtılmış suyla tarım yapmak büyük tasarruf getiriyor.”

“Gelecekte büyük sorunlarla karşı karşıya kalacağız”

Biga bölgesini yakından tanıyan CHP Çanakkale Milletvekili Özgür Ceylan bölgenin Kazdağları eteklerinde, pınar ve dere bakımından zengin bir bölge olmasına rağmen ciddi su sorunları yaşandığına dikkat çekerek, “Ciddi bir kuraklık tehlikesi var. Bu yıl da çok ciddi susuzlukla uğraştık. Hem Biga ilçemizde hem de yakın komşu illerimizde bu sorunlar yaşandı. Bu da gösteriyor ki, suyla ilgili gelecekte daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalacağız. Kaynakların çok iyi organize edilmesi ve planlanması gerekiyor” ifadelerine yer verdi.

“Tarımda, geniş kapsamlı bir planlama gerek”

Tarımda en çok su tüketen ürünlerden biri olan çeltik üretiminde ithalata dayalı politikanın cari açığı arttırdığını ifade eden Ceylan, “Çeltik üretimi için suyu çok iyi planlamalıyız. Baraj doluluk oranlarına, sulama suyu durumuna bakarak; hangi alanlara üretim izni verileceğini doğru belirlemeliyiz.

Toprak analizine ve ülkenin ihtiyacına göre belirlenmiş bir tarımsal üretim planı, geleceğimiz açısından çok önemli.  Su kaynaklarını da planlamalıyız. Beklentimizin çok altında su rezervine sahibiz. Bu da bizi sıkıntıya soktu. Bu yıl çeltik üretimiyle ilgili ciddi sorunlar yaşandı. Biliyoruz ki bunun temel nedeni su sorunu. Bilimsel verilerle desteklenen, geniş kapsamlı bir planlamaya ihtiyaç var.”

CHP’li Ceylan, Çanakkale Valisi ile görüşmelerinin ardından önümüzdeki süreçte ‘Çeltik Çalıştayı’ düzenlemeyi planladıklarını açıkladı. Ceylan ayrıca, CHP parti programının da yakında yayınlayacaklarını; tarım ile çiftçiyi güçlendirecek kapsamlı politikalar ve çözüm önerilerini kamuoyuna açıklayacaklarını belirtti.

Biga’da çeltik ekim alanı daraldı

Çanakkale’nin coğrafi işaretli ürünlerinden Biga Pirinci, kuraklık nedeniyle darbe aldı. Biga Ziraat Odası Başkanı Güray Ergün, bu yıl Çanakkale’nin Biga ilçesi için çeltik ekim alan izninin düşürüldüğünü belirterek, şunları söyledi:

“Artık suyun değerini anlamamız lazım. Su bizim değil, geleceğin suyu. Hem kuraklık nedeniyle ekim alanında düşüş var hem de kalite kaybı. Bu sene ekimde yüzde 35 kayıp yaşandı. Biga’da 100.000 dönüm ekilen araziden ancak 65.000 dönüm ekilebildi. Bu Coğrafi işaretli baldo pirincimiz ön plana çıkıyor ama suyu doğru yönetmezsek onu da kaybedebiliriz.”

“Damlama sulamanın çiftçiye maliyeti yüksek geliyor”

Ergün, çeltikte damlama sulamanın yaygınlaşamamasına ilişkin görüş ve gözlemlerini şöyle aktardı:

“Çeltik üretiminde damlama yöntemi de var ama tasarruf sağlayan bu yöntemin çiftçi için bazı dezavantajları oluyor. Mesela; bir yıl ekebiliyorsunuz, ikinci yıl aynı yerde ekemiyorsunuz. Damlama maliyetleri, kurulum giderleri yüksek olduğu için cazip hale gelmiyor. Normal tarla tavasından bir tona yakın ürün alırken, damlamada 800 kilo civarında ürün çıkıyor. Üstelik aparatlar tek yıllık kullanılıyor, ertesi yıl sıfırdan yapmak zorundasınız.”

Tarım ve Orman Bakanlığı, damla sulama ile çeltik üretimini teşvik etmek için tohumu yüzde 75 hibe ile veriyor. Ancak proje, damla sulama ekipmanlarını kapsamıyor; üreticiler bu maliyeti kendileri karşılamak zorunda kalıyor.

Çiftçi de planlama istiyor; alternatif ürün ve sözleşmeli tarıma ihtiyaç var

Çiftçilerin çeltiği tercih etme nedenlerinden birinin ekonomik getiri olduğunu söyleyen Ergün, alternatif ürün arayışına dikkat çekti:

“Bir ton çeltiği 35 liradan verdiğinizde 35 bin lira geliriniz oluyor. Buna alternatif olacak ürün bulmak zorundayız. Benim bölgemde acı biber şu an 80 liraya gidiyor. Geçen yıl işçi parasını ödeyemeyenler bu yıl para gördü. Ama bu sürdürülebilir değil. Bugün karpuz para yaptı diye karpuz ekmekle, yarın domates para yaptı diye domates ekmekle olmaz. Kapalı sistemde su tasarrufu daha yüksek oluyor, sarfiyat olmuyor. Saat sistemi kurulduğunda çiftçi cebine dokunduğu an o vanayı gece yarısı gidip kapatıyor.”

Çeltik üretimi tamam mı devam mı?

Kuraklık riskini tetikleyen çeltik üretiminde, üretimin tamamen azaltılması mı yoksa sürdürülmesi mi gerektiği tartışması gündemde. Bu kapsamda, alternatif ürünler ve su tasarrufu sağlayacak yöntemler öne çıkıyor. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Halim Orta, çeltik üretiminin koşullar izin vermiyorsa azaltılabileceğini ve alternatif olarak bulgur gibi daha sağlıklı ürünler kullanılabileceğini ifade ederek, “Bulgur çeltikten daha sağlıklı bir ürün. İnsanlar bir sene pirinç yemese hatırlayan bile kalmaz. Devlet politikalarıyla üreticileri koruyacak alternatif ürünler düşünülebilir” dedi.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Yıldırım ise çeltik üretiminin kesinlikle devam etmesi gerektiğini, “Alternatif bitkiler önerilebilir, ancak onlar da su tüketiyor. Çeltiğin yerine birebir konabilecek bir bitki yok. Arpa veya buğday gibi ürünler kısmi alternatif olabilir ama çeltiğin yerini tam anlamıyla dolduramaz. Bunun yerine suyun azalması durumunda verimi düşürmeden ne elde ederim gibi politikalara bakılması gerekir” ifadelerini kullandı.

 CHP Çanakkale Milletvekili Özgür Ceylan, “Pirincin tüketilmesi nedeniyle üretiliyor. Beslenme alışkanlıklarımız değişmediğimiz sürece bu krizi yaşamaya devam edeceğiz. Komple kültürel bir değişime ihtiyacımız var. Pilav hâlâ sofralarımızda baş köşede duruyor” dedi.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Damla Yeltekin’in sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post Su kıyametine giden yol: Çeltik krizinin perde arkası appeared first on 9.Köy.

HIV bugün tıp literatüründe “kronik bir sağlık durumu” olarak tanımlanıyor. Düzenli tedaviyle virüs baskılanabiliyor, bulaş riski ortadan kalkıyor ve HIV ile yaşayan bireyler toplumun geri kalanı gibi sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor. Ancak erken tanı konulamadığında hem tedavi gecikiyor, zora giriyor hem de virüsün yayılımı devam ediyor. Bu nedenle HIV’e bireysel değil, halk sağlığı açısından yaklaşmak büyük önem taşıyor.

Buna rağmen Türkiye’de HIV hâlâ ağır bir tabu. Toplumda konuşulamayan, ifşa edilmekten korkulan ve çoğu zaman hastalık olarak yanlış adlandırılan bir enfeksiyon… Yanlış bilgiler ve damgalama, erken tanının önündeki en büyük engeller olmaya devam ediyor.

Toplumda yaygın yanlış bilgiler

Sağlık Bakanlığı’nın 2024 yılında paylaştığı veriler, Türkiye’de HIV tanılarının düzenli biçimde arttığını ortaya koyuyor. Ancak uzmanlara göre asıl büyük sorun; verilerin dışında kalan görünmez kesim. Eksik ve hatalı politikalar nedeniyle damgalanma korkusu yaşayan bireyler test yaptırmaktan çekiniyorlar. Bu durum yalnızca bireyler için değil, toplum sağlığı için de olumsuz sonuçlara yol açabiliyor.

Toplumda sıkça birbirine karıştırılan HIV ve AIDS aslında farklı kavramlar. HIV, bağışıklık sistemini hedef alan bir virüs; düzenli tedaviyle baskılanabiliyor ve HIV ile yaşayan bireyler sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor. AIDS ise HIV tedavi edilmediğinde ortaya çıkan ileri evreyi tanımlıyor. Bugün etkin ilaçlar sayesinde HIV ile yaşayan kişiler, AIDS’e hiç ilerlemeden yaşamlarına devam edebiliyor.

Bulaş yolları konusunda da yanlış inanışlar hâkim. HIV, korunmasız cinsel ilişki ve kan yoluyla (ortak enjektör ya da test edilmemiş kan nakli) ya da gebelik, doğum, emzirmeyle anneden bebeğe geçebiliyor. Buna karşılık tokalaşmak, sarılmak, aynı eşyaları kullanmak ya da aynı ortamda bulunmak gibi gündelik temas, HIV için risk oluşturmuyor. Bu ayrımın doğru bilinmesi, hem damgalamayı azaltmak hem de erken testin önünü açmak açısından kritik öneme sahip.

“Vaka sayısı artıyor asıl sorun; tanıya ulaşamayanlar”

Sağlık Bakanlığı’nın 2020–2024 verileri, Türkiye’de HIV’in seyrine dair dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. HIV ve AIDS tanılarının yıllar içinde artış göstermesi, enfeksiyonun toplumda yayılmaya devam ettiğini gösteriyor. 2023 yılı, hem HIV hem AIDS tanılarında en yüksek seviyenin kaydedildiği yıl oldu. Ölüm sayılarına bakıldığında, 2022’de zirveye çıkan bir artış görülüyor. Bu durum, bir yandan tanıya ulaşan kişi sayısının arttığını, diğer yandan ise hastaların önemli bir bölümünün geç evrede yakalandığını düşündürüyor.

2024 yılına ilişkin açıklanan verinin, geçmiş yılların seyrinden çok keskin bir şekilde düşük olması, izaha muhtaç. Değişimin; esas alınan zaman dilimi, yöntem farklılığı ya da enfeksiyonun seyrine dair bir anlamı olup olmadığına ilişkin Sağlık Bakanlığı’na CİMER üzerinden soru yönelttik. Henüz yanıt gelmedi, gelen yanıtla birlikte bizim yürüttüğümüz araştırma da başka bir haberin konusunu oluşturacak.

Tablodaki çarpıcı bir diğer nokta; AIDS evresine gelen kişi sayısının yükseliş eğilimi. Bu artış, tanının hâlâ yeterince erken konulamadığını gösteriyor. Başka bir ifadeyle, birçok kişi HIV taşıdığını yıllarca bilmiyor ve virüs ancak bağışıklık sistemi ciddi şekilde zayıfladıktan sonra tespit edilebiliyor. Dolayısıyla tablo, uzmanların sürekli vurguladığı gerçeği doğruluyor: Türkiye, tedaviye erişimde güçlü bir noktada olsa da asıl zorluk hâlâ test ve tanıya ulaşmakta.

“HIV bir pandemiydi, hala da devam ediyor”

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Altuntaş Aydın, HIV’in küresel ölçekte hâlâ devam eden bir pandemi olduğunu belirterek, “HIV enfeksiyonu 1980’lerin başında tanımlandı. Daha sonra testler geliştirilince yalnızca Amerika’da değil, dünyanın pek çok yerinde görüldüğü anlaşıldı. Bu aslında bir pandemiydi ve hâlâ devam ediyor” dedi.

Türkiye özelinde ise 2013’ten itibaren tanı sayılarında dikkat çekici bir artış meydana geldiğini ifade eden Aydın, “Günümüze kadar yaklaşık 8 ila 10 katlık bir yükselişten söz edebiliriz” diye konuştu.

“HIV aşamasında tedaviye başlarsak, sonuç alıyoruz”

Tedaviye erişimde önemli ilerlemeler sağlandığını vurgulayan Aydın, “HIV ile yaşayan bir kişiye tedavi başlarsak ve kişi düzenli şekilde ilaçlarını kullanırsa virüs kontrol altına alınıyor. Altı ay boyunca tedavisine devam eden bireyde virüs baskılanıyor, bu durumda cinsel yolla bulaş söz konusu olmuyor” dedi.

Ancak asıl sorunun tanıya erişim olduğunu belirten Aydın, “Tanı alan kişilerin yüzde 90’ından fazlasına tedavi veriyoruz ve bu alanda oldukça iyiyiz. Ama ilk basamakta, yani tanıda çok kötüyüz. Şu anda tanıda yüzde 50 civarındayız. Bu oranı artırmak için testin önündeki engelleri kaldırmamız, farkındalığı ve eğitimi güçlendirmemiz gerekiyor” ifadelerini kullandı.

HIV’i konuşamamak

Türkiye’de HIV’in en büyük engellerinden biri, toplumda hâlâ konuşulamıyor olması. Cinsellik, LGBTİ+ kimlikler, göçmenlik ve madde kullanımı gibi konular tabu oldukça, bir kesimle özdeş algılanan HIV de tabu olarak kalıyor. Uzmanlara göre toplumdaki bu yanlış algı, test oranlarının düşük kalmasının da en önemli nedeni.

Kaos GL’den Defne Güzel, HIV’in konuşulamamasının aynı zamanda hak mücadelesini de zorlaştırdığını belirterek, “HIV konuşmak, bir tabu. Çünkü HIV konuşmak demek, cinselliği konuşmak demek, LGBTİ+ olmayı, madde kullanımını, göçmenliği konuşmak demek. Bunlar olmadan HIV konuşulamıyor. Bu yüzden toplum bilgilendirilemiyor, farkındalık kampanyaları da çok kısıtlı kalıyor” dedi.

“Kayıtsız göçmenler tedaviye erişemiyor”

Güzel, özellikle göçmenlerin tedaviye erişimde ciddi engellerle karşılaştığını vurguladı. “Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için ilaca erişim görece daha mümkün. Ama kayıtsız göçmenler hiçbir koşulda ilaca ulaşamıyor. Bu, insanları ölüme terk etmek demek. Kayıtlı göçmenler tanıyı Türkiye dışında aldıysa tedaviye ulaşamıyor. Bu doğrudan yaşam hakkı ihlali” diye konuştu.

HIV’in yalnızca tıbbi değil aynı zamanda sosyal bir mesele olduğunu kaydeden Güzel, “Herkesin güncel ilaca erişebilmesi gerekiyor. Bu bir insan hakkı. HIV’le yaşayan kişiler, tedaviye başladığında kısa sürede sonuç alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

“STK’lar tek başına bu yükü taşıyamaz, devlet desteği gerekli”

Türkiye’de HIV alanında çalışan örgütler, hem doğru bilgilendirme hem de danışmanlık hizmetleriyle kritik bir boşluğu dolduruyor. Sağlık Bakanlığı’nın resmi bilgilendirmesinin sınırlı kaldığı noktada, sivil toplum kuruluşları HIV ile yaşayan bireylerin en önemli başvuru kapısı haline geliyor.

Pozitif-iz Derneği’nden Önder Bora, derneklerin toplumsal bilinç oluşturmadaki önemine dikkat çekti. Bora, “Biz Türkiye’de üç derneğiz; Pozitif-iz Derneği, Kırmızı Kurdele ve Pozitif Yaşam Derneği. İnsanlar internet sayfalarımıza girerek HIV’in nasıl bulaştığını, nasıl bulaşmadığını öğrenebilir. Aynı zamanda bir destek hattımız ve sosyal medya kanallarımız var, buradan da bize ulaşmak mümkün” dedi.

Ancak Bora’ya göre sorun sadece bilgi eksikliğinden ibaret değil. HIV hâlâ ağır bir tabu olarak görüldüğü için insanlar test olmaktan kaçınıyor. Bu noktada devletin sorumluluğuna dikkati çeken Bora, “Toplumu bilgilendirme ve farkındalık kampanyaları çok kısıtlı. Çünkü konu eninde sonunda cinselliğe geliyor. Bu açıkça konuşulmadıkça hep birileri dışarıda kalıyor” diye konuştu.

Bora, HIV testi yaptırmak isteyenlerin tereddüt yaşadıklarını; ifşa edilmekten, işlerini kaybetmekten ya da sosyal çevrelerinde damgalanmaktan korktuklarını söyledi. Bora, “HIV testi, toplumda bir utanç ya da risk gibi algılanıyor. Bu korku aşılmadıkça insanlar tanıya ulaşmıyor. Bizim işimiz, bu korkuyu azaltacak doğru bilgiyi ulaştırmak” dedi.

Sivil toplumun çabalarının tek başına yeterli olamayacağını vurgulayan Bora, sözlerini şöyle sürdürdü: “Biz elimizden geleni yapıyoruz ama devletin bu alanda çok daha aktif olması gerekiyor. HIV bir sağlık meselesi ve bunu yalnızca birkaç derneğin sırtına bırakmak mümkün değil. Eğer toplum HIV’i konuşabilirse, korku ve önyargılar azalır.”

Görünmeyen, konuşulmayan, sinsice büyüyen pandemi

Resmî veriler, uzmanların ve aktivistlerin ağız birliği ettiği görüşün altını çiziyor; Türkiye, HIV ile mücadelede tedaviye erişimde güçlü, tanıya ulaşmada zayıf bir tabloya sahip.

Bu çelişki, istatistiklerde açıkça görülüyor. HIV ile yaşayan binlerce kişi, testin önündeki engeller nedeniyle ya çok geç evrede tedaviye başlayabiliyor ya da hiç tanı alamadan hayatını kaybediyor.

Sorunun temelinde yalnızca sağlık sistemi değil, toplumsal kaygılar da var. Damgalama, ifşa korkusu, mahremiyet kaygısı gibi bariyerler, HIV’in yalnızca tıbbi değil, aynı zamanda sosyal bir sorun olduğunu ortaya koyuyor.

Kayıtsız göçmenlerin ilaca erişememesi, sağlık hakkının doğrudan ihlali anlamına geliyor ve toplumun en kırılgan kesimlerini ölüm riskiyle baş başa bırakıyor.

Oysa bilim başka bir yol sunuyor: HIV, düzenli tedaviyle baskılanabiliyor. Altı ay boyunca tedaviye devam eden bir bireyin virüsü belirlenemeyen seviyeye iniyor ve cinsel yolla bulaş riski ortadan kalkıyor. Bu, “Belirlenemeyen = Bulaştırmayan (B=B)” ilkesiyle tüm dünyada kabul edilen bilimsel bir gerçek.

Bulaşıcı olması nedeniyle sadece bireysel değil halk sağlığı açısından önem taşıyan HIV ile mücadele, korku ve önyargıların değil; doğru bilginin, erken tanının ve eşit tedavi erişiminin konusu olmalı.

Bugün geldiğimiz noktada Türkiye’nin önünde açık bir görev duruyor: HIV’i tabu olmaktan çıkarmak, anonim ve erişilebilir test imkanlarını yaygınlaştırmak, göçmenler dahil herkesin ilaca ulaşabilmesini sağlamak ve sağlık çalışanlarını ayrımcılıkla mücadele konusunda güçlendirmek. Ancak bu adımlar atıldığında, HIV’le yaşayan bireylerin sağlıklı bir yaşam sürmesi ve salgının görünmez şekilde büyümesinin önüne geçilmesi mümkün olacak.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla İbrahim Türk’ün sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post HIV, hala bir tabu appeared first on 9.Köy.

Türkiye’nin Cenevre Sözleşmesi’ne koyduğu coğrafi çekince nedeniyle Ezidiler ve Avrupa dışından (Orta Doğu, Asya, Afrika gibi) gelenler “mülteci” değil, “şartlı mülteci” statüsünde değerlendiriliyor. Bu çerçevede 2015’te yayımlanan genelgeyle Ezidilere yalnızca insani ikamet izni verildi. Sözkonusu statü, sağlık, eğitim ve çalışma haklarını büyük ölçüde kısıtlıyor.

Ezidiler Türkiye’de yaşıyor ama kayıtsız oldukları için yok sayılıyor

2015’ten bu yana sahada çalışan sosyal hizmet uzmanı Abdurrahman Kaya, Ezidilerin yıllardır devam eden statü krizi ve bunun yol açtığı sorunlara ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

“Ezidiler Midyat’ta 8–10 yıldır uluslararası koruma statüsü belgesiyle yaşıyor. Ancak bu belgeler süresi dolduğunda, yenileme başvuruları dahi 2024 ve 2025’te reddedilmeye başlandı. Reddedilenlerin bir ay içinde komisyona başvurması gerekiyor. Komisyona başvurmazlarsa sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıyalar. İtiraz ettiklerinde ve o da reddedildiğinde tek yol adli mercilere başvurmak. Ankara’da dava sonuçlanana kadar Türkiye’de kalabiliyorlar. Fakat bu süreç boyunca kayıtsız oldukları için aslında yok sayılıyorlar.”

Çocuklar okula gidemiyor

Kaya, “resmi bir kimliğe” sahip olamamanın en önemli sonuçlarından birinin çocukların eğitime erişememesi olduğunu vurguladı:

“Türkiye’de yaşıyor olup yaşamıyor hale geliyorlar. Bu durum en çok çocukları etkiliyor. Aileler zaten yasa dışı işlerde, sigortasız çalışıyor. Kayıtlı çalışan neredeyse yok. Ama çocukların eğitime erişmesi hayati önem taşıyor. Ne var ki aile bireyleri kayıtsızsa çocuklar da kayıtsız kabul ediliyor ve okula gidemiyor.”

Ezidilerin izole yaşam biçimlerinin de eğitime erişimi zorlaştırdığını söyleyen Kaya, ailelerin çocuklarını okula göndermekte çekingen davrandığını ifade etti. Farkındalık çalışmalarının ardından bazı ailelerin ikna olduğunu ancak yine de resmi kayıt olmayınca çocukların örgün eğitimin dışında kaldığını belirtti:

“Bir dönem misafir öğrenci sistemi vardı. Kayıtsız çocuklar bu şekilde okula devam edebiliyordu. Ancak daha sonra 2021’in Eylül ayı itibarıyla misafir öğrenci uygulamasının Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sonlandırılmasıyla bu uygulama kaldırıldı. Artık kayıtsız olan hiçbir çocuk derse alınmıyor ve eğitim sistemine dahil edilemiyor. Bu da çocukların erken yaşta eğitimi bırakmasına ya da zararlı ortamlara yönelmesine yol açıyor.”

“Kimlikten yoksun olmak” tedavisiz bırakıyor

Sosyal güvenceden yoksun Ezidiler için sağlık hizmeti de ancak ücreti karşılığında edinebildikleri bir temel insani hak.

Bu cümle aslında Ezidilerin sağlık hizmetinden mahrumiyeti anlamını taşıyor. Çünkü çok büyük ölçüde yoksulluk kıskancında yaşayan Ezidiler’in doktora, ilaca, tedaviye ayırabilecek bütçesi yok.

Kalp ve ortopedik rahatsızlıklar, kanser, kronik tansiyon ve diyabet gibi hastalıkların yanı sıra çocuklarda gelişim geriliği, yeni doğan aşılarının eksik kalması ve acil ameliyatların yapılamaması en sık karşılaşılan sorunlar arasında. Sağlık hizmetinden yararlanamayan ailelerde iş kazaları da görünmez hale geliyor.

Erkekler tedavi olamadıkları için çalışamaz duruma gelirken, aile geçimi çoğunlukla kadınların üzerine kalıyor. Ancak kadınların çalıştığı tekstil atölyelerinde uzun saatler süren emek karşılığında aldıkları 12-13 bin TL, yaşamlarını sürdürmeye yetmiyor. Kayıt dışı istihdam nedeniyle iş kazaları kayıtlara geçmediği için Ezidiler hem sağlık hem de çalışma hakkı açısından tamamen güvencesiz kalıyor.

Bu güvencesizliği derinleştiren bir diğer faktör, 24 Aralık 2019’da Resmi Gazete’de yayımlanan düzenleme. Kanun’un ‘Yardım ve Hizmetlere Erişim’ başlıklı 89. Maddesine göre, Herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayan uluslararası koruma başvuru sahiplerinin sağlık giderleri, başvurudan itibaren bir yıl süreyle genel müdürlükçe karşılanıyor. Bir yılın sonunda 18 yaş üstü uluslararası koruma sahiplerinin genel sağlık sigortaları sonlandırılıyor. Bu düzenleme, Ezidileri çok büyük ölçüde sağlık sistemi dışına çıkardı.

Ezidiler için tek umut; üçüncü bir ülkeye yerleşebilmek

Sosyal Hizmet Uzmanı Abdurrahman Kaya, 2024 sonundan 2025’e uzanan dönemde kimlik kayıtlarını yenilemek için başvuran birçok Ezidi’nin başvurusunun reddedildiğini belirtti. Kaya’nın verdiği bilgiye göre, reddedilme gerekçesi; Irak’ta Ezidiler için güvenli alanın oluştuğu ve artık “orada yaşayabilecekleri” görüşü. Oysa gerçekte, Şengal’deki siyasi karışıklık devam ediyor ve bölgedeki Ezidiler hâlâ güvende hissetmiyor. Türkiye’de yaşamsal zorluklara rağmen can güvenliği sorunu taşımayan Ezidiler için tek umut; üçüncü bir ülkeye yerleşebilmek.

“Savunuculuk faaliyetleri yürütülmeli”

Ezidilerin yaşadığı hak kayıplarında sivil toplum kuruluşları, avukatlar ve sivil inisiyatiflerin en önemli rolünün savunuculuk faaliyetleri olduğunu belirten Kaya, “En büyük ihtiyaç, ailelerin hakları konusunda doğru ve detaylı bilgilendirilmesi gerekiyor. Bazı fırsatçı avukatlar tarafından kandırılmış yanlış yönlendirmelere maruz kalmışlar. Bu nedenle gerekirse ailelere eşlik ederek kurumlara yönlendirmeli, doğru bilgiyi sağlamalıyız. Bazı derneklerin avukatlara verilen vekâlet ücretini karşılayarak gönüllü dosya takibi yapmaları veya hukuki danışmanlık sunmaları gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Kaya, Ezidilerin kendilerini “sınıf dışı” hissetmemesi için savunuculuk faaliyetlerinin sürdürülmesinin zorunlu olduğunun altını çiziyor. Bu çalışmaların, haklara erişimde yaşanan engellerin kaldırılması ve toplulukların güçlendirilmesi açısından hayati olduğunu ifade ediyor.

2024’ten bu yana kimlik başvurularında retler artıyor

Avukat Dilan Koç da son dönemde Ezidilerin kimlik başvurularına yönelik ret sayısında ciddi bir artış yaşandığını ifade ederek, “Ezidilerden çok sayıda başvuru alıyoruz. 2014’ten bu yana Türkiye’de şartlı mülteci olarak yaşayan birçok Ezidi’nin statüsü son dönemlerde iptal edildi. Geçici kimlik belgeleri kapatıldı” dedi.

Koç, aynı aileden bireylere bile farklı uygulamalar yapılabildiğini belirterek, “Bazen babanın statüsü iptal ediliyor, annenin başvuru süreci devam ediyor. Çocukların ise hiçbir statüye sahip olamadığını görüyoruz. Bu keyfi tutumlar, Ezidilerin yaşamını tamamen belirsizliğe sürüklüyor” diye konuştu.

Yaşananların aynı zamanda Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasi tablo, ekonomik kriz ve belirsiz göç politikalarıyla da bağlantılı olduğunu ifade eden Koç, “Aldığımız başvurularda çok basit gerekçelerle sınır dışı kararlarının verildiğini görüyoruz. Ezidiler şu anda büyük bir korku ve belirsizlik içinde” dedi.

Kayıt yoksa hayat yok

Ezidi toplumundan adının açıklamasını istemeyen bir kişi, en büyük dertlerinin kayıtdışı kalmak olduğunu vurgulayarak, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Kayıt en temel ihtiyacımız. Kayıt yoksa hayat yok. Gelişemezsin, öğrenemezsin; sağlık, eğitim ve diğer temel hizmetlere erişemiyoruz. Çocuklarımız okula gidemiyor, yaşlılarımız ilaç alamıyor. Kadınlar hastanelerde güvenli şekilde doğum yapamıyor. Hastaneler doğum için 70-80 bin TL istiyor. Para olmadığı için evde doğum yapıyoruz. Bu çok riskli, bebeklerin kaydı yapılamıyor, takibi sağlanamıyor.

Sadece eğitim, sağlık değil, çalışma düzenimizi de etkiliyor. Kamu kurumlarında işlem yapamadığımız için resmi olarak çalışamıyoruz, ağır koşullar altında, düşük ücretle kaçak çalışmak zorunda kalıyoruz.”

“Irak’a dönemeyiz, orada güvende değiliz”

Başka bir Ezidi ise Irak’a dönmek istemediklerini vurguladı:
“Orada güvende değiliz. Burada da kalmak istemiyoruz, burada yok konumundayız. Tek isteğimiz üçüncü bir ülkeye gitmek, bu zulümden kurtulmak ve yeni bir hayat kurmak.”

Görüşüne başvurduğumuz bir Ezidi de kimlik başvurularına gelen red kararları karşısında yaşadığı hukuki engeli şöyle aktardı:
“Red kararı geldi, hukuki yola başvurdum. Ancak kişi başı 40 bin TL istiyorlar. Beş kişiyiz, bunu nasıl ödeyebilirim?”

Ezidi topluluğu, doğdukları topraklarda tarih boyunca 73 defa ferman gördü; öldürüldü, katledildi. Ancak görüşme yaptığım Ezidiler, “Bu son dönemde uygulanan siyasi baskılar, geçmişte yaşadığımız 73 fermandan daha acı verici bir şekilde bizi parçalıyor” ifadelerini kullandı.

Kaynaklar

-https://www.dhi.health.nsw.gov.au/transcultural-mental-health-centre-tmhc/resources/community-mental-health-profiles-and-information-resources/yazidi-community-mental-health-profile#:~:text=Demography,Canada%20and%20the%20United%20States.

-https://joshuaproject.net/people_groups/20455

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Kinem Hazal Tanyeri’nin sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post Ezidilerin Türkiye’deki derdi de “kimlik” appeared first on 9.Köy.

Yasa dışı ve aşırı avcılık uygulamaları, denetim mekanizmalarındaki yetersizlikler ve ekosistem gerçeklerine uyum sağlamakta yavaş kalan mevzuat, iklim değişikliğinin yarattığı ek stresle birleşerek, denizlerdeki biyolojik çeşitliliği ve balık stoklarını ciddi şekilde tehdit ediyor.

Tezgahlardaki bolluğuyla bilinen Karadeniz hamsisi ve Çanakkale sardalyesi gibi türler azalırken, bakanlık istilacı türler için çözüm arayışlarını sürdürüyor.

Denizlerimizin “suyu ısınıyor”

Avrupa Birliği’nin uydu izleme sistemi Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S) verilerine göre, Temmuz ayı küresel ortalama yüzey ve deniz sıcaklıkları alarm verici seviyelere ulaştı. 2023’te görülen olağanüstü sıcaklıkların ardından 2024, kayıtların en sıcak yılı oldu. Özellikle Kutup dışı okyanuslarda yıllık ortalama deniz yüzeyi sıcaklığı rekor seviyeye yükseldi. Kuzey Atlantik, Akdeniz, Karadeniz, Norveç ve Barents Denizi’nde de rekor sıcaklıklar kaydedildi. 

Türkiye’de de denizlerin ısınması, iklim değişikliğinin somut bir göstergesi olarak dikkat çekiyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre:

• 1970-2017 döneminde Türkiye denizlerinin yıllık ortalama sıcaklığı 17,6°C
• 2017’de bu değer 18,0°C’ye yükseldi.

Bu, yaklaşık yarım asırlık dönemde deniz suyu sıcaklıklarında kayda değer bir artış olduğunu ortaya koyuyor. 

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerinde de 2022’de Türkiye denizlerindeki sıcaklıkları şöyle raporlandı: Akdeniz 20,2°C, Ege Denizi 19,6°C, Marmara Denizi 17,8°C ve Karadeniz 16,3°C. 1970’de Akdeniz 21°C, Ege 18,2°C, Karadeniz 15,4°C ve Marmara 15,3°C ölçülürken, 2019’da Karadeniz’de normalin üzerinde bir değer olarak 18,5°C kaydedildi.

Akdeniz’deki ısınma özellikle kıyısal alanlarda endişe verici boyutlara ulaşıyor. Akdeniz Koruma Derneği izleme çalışmalarında Gökova Körfezi, Fethiye-Göcek, Kaş-Kekova ve Datça-Bozburun gibi kritik bölgelerde sıcaklık artışlarını belgeledi. Ağustos-Eylül 2023’te 30 metre derinliğe kadar 27-29°C sıcaklık ölçülürken, Ekim 2023’te 40 metre derinlikte dahi 26°C kaydedildi. Bu veriler, Akdeniz’deki ısınmanın derin sulara kadar ulaştığını gösteriyor. 

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporlarına göre, insan kaynaklı faaliyetler sonucunda dünya, sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,0°C ısındı. IPCC, 6 binden fazla bilimsel çalışmayı değerlendirerek hazırladığı 1,5°C Küresel Isınma Özel Raporu ile küresel ısınmanın 1,5°C ile sınırlandırılmasının, iklim değişikliğinin en yıkıcı etkilerinden kaçınmak için hayati önem taşıdığını vurguluyor. Raporda, 2°C ve üzeri sıcaklık artışlarının geri döndürülemez ekolojik ve sosyoekonomik sonuçlar doğuracağı öngörülüyor.

Göç yolları bozuluyor, üreme döngüsü kayıyor

İklim krizinin deniz ekosistemleri üzerindeki etkileri uzmanlar tarafından her geçen gün daha net gözlemleniyor. Deniz suyu sıcaklığının artışının balıkların göç yollarını değiştirmesine ve üreme döngülerini bozmasına neden oluyor. Artış gösteren deniz suyu sıcaklıkları, birçok balık türünün daha serin sular aramak için göç etmesine neden oluyor.

Balıklar kuzeye göç ediyor

İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Saadet Karakulak konuya ilişkin özetle şu değerlendimeyi yaptı:

“Su sıcaklıklarının artış göstermesi, o balık türlerinin artık o bölgeden daha kuzey bölgelerine göç etmesine yol açıyor. Akdeniz’de bulunan birçok türün artık Karadeniz’e yavaş yavaş göç ettiğini gözlemliyoruz. Karadeniz’de daha önce olmayan mavi yengeç çıkmaya başladı. Küpe türü, mercanlar… Bunların hepsi Karadeniz’e doğru göç ediyor. Dünyada da balıklar güneyden kuzeye doğru göç etme eğiliminde.

“Yasa dışı avcılık balık stoklarını olumsuz etkiliyor”

Ani yağışlar ve sel olayları, balıkların üreme davranışlarını olumsuz etkiliyor. Deniz suyu sıcaklığındaki dalgalanmalar ise balık yumurtaları ve larvaların hayatta kalma oranlarını düşürüyor.

Doğru zamanlı ve kurallara uygun avcılık yapılması sürdürülebilir balıkçılık için önemli. Yasa dışı avcılık balık stoklarını olumsuz etkiliyor.”

Lüfer ve palamut hassas terazide

Türkiye denizlerindeki balık stokları, özellikle palamut ve lüfer popülasyonlarında son yıllarda ciddi dalgalanmalar yaşanıyor. Palamut av miktarı 2000’li yıllardan bu yana dikkat çekici iniş çıkışlar gösterdi.

TÜİK verilerine göre 2000 yılında 12 bin ton olan palamut avı, 2005’te 70 bin tona yükselerek rekor seviyeye ulaştı. Ancak bu zirveyi takip eden yıllarda dalgalı bir seyir izleyen av miktarı, 2022’de 49 bin tonla yeniden yükselişe geçti, fakat 2023’te dramatik bir düşüşle 2 bin ton seviyelerine kadar geriledi.

Lüfer avında da 2008’de 39 bin ton olan avlanma miktarı, 2011’de 87 bin tonla tarihi bir rekor kırdı. 2023 yılına gelindiğinde ise bu miktar 45 bin ton olarak kaydedildi.

Karakulak, “İstanbul için en önemli iki balık olan palamut ve lüfer, göçmen türler olmaları nedeniyle özel bir öneme sahip. Bu balıkların Ege’den Karadeniz’e ve tekrar Ege’ye yaptıkları göçler sırasında İstanbul’da avlanmaları, stok miktarlarında yıllara göre büyük değişimlere neden olabiliyor. 2022’de 48 bin ton olan palamut avının 2023’te 2 bin tona düşmesi, bu türün ne kadar hassas bir dengede olduğunu gösteriyor. Lüfer stoklarında da benzer bir azalma söz konusu. Akdeniz havzasında en çok av yapan ülke olmamıza rağmen, bu değerli türleri yeterince koruyamıyoruz” ifadelerini kullandı.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Ayazayrıca balıkçılık verilerinin güvenilirliği konusunda önemli bir uyarıda bulunarak, “Belli bir kilo altındaki av miktarları istatistiklere yansımıyor. Mevcut verilerin sağlıklı olduğunu düşünmüyorum. Bu durum, etkin balıkçılık politikaları geliştirmeyi de güçleştiriyor” dedi.

Hamsi, Gürcistan sularına göçüyor

Türkiye’nin denizlerinde hamsi avı, yıllar içinde belirgin dalgalanmalar göstermekle birlikte genel olarak yüksek miktarlarıyla dikkat çekiyor. 2000 yılında 280 bin ton olan hamsi avı, 2005’te 138 bin tona kadar gerilese de, 2007’de 385 bin tonla son 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

2023 verileri ise hamsi avının 273 bin ton olarak gerçekleştiğini gösteriyor.

Hamsi popülasyonundaki bu değişimleri ve göç modellerindeki kaymaları değerlendirirken çarpıcı tespitlerde bulunan  Saadet Karakulak, “Bizim balıkçılığımızda en önemli türler göçmen balıklardır. Hamsi, palamut, lüfer, sardalya ve istavrit gibi türlerin üremeleri genellikle yaz aylarında gerçekleşir. Ancak son dönemde hamsinin göç modellerinde önemli değişiklikler gözlemliyoruz. Artık hamsi tamamen Gürcistan ve Abhazya sularına göç ediyor ve balıkçı filolarımız da bu sulara yöneliyor” açıklamasını yaptı.

“Hamsi balık unu olmayacak kadar değerli”

Prof. Dr. Ayaz konuyla ilgili başka bir noktaya da değinerek “Hamsinin üremesi 2 ay kaydı. Isınan sularda çipura gibi türlerin Güney Marmara’da görülmeye başlaması ve hamsinin Aralık ayında ortaya çıkması, üreme döngülerindeki kaymaların açık göstergeleridir.

 Ayrıca yasakları balık türlerine ve göç eden türlere göre düzenlenmeli. Hamsi, balık unu yapılmayacak kadar değerli bir tür. 1 kilo yaş balıktan sadece 200 gram balık unu elde ediliyor. Balık unu ithalatı ve ihracatıyla ilgili şeffaf bir açıklama yapılması gerekiyor” dedi.

HES’ler dengeyi bozdu

Karakulak’ın vurguladığı önemli nokta; bu değişimin sadece iklim değişikliğiyle açıklanamayacağı yönünde.

Prof. Dr. Karakulak  karadan denize besin akışında sorunlar yaşandığına dikkati çekerek, “HES’lerin yapımı nedeniyle nehirler artık besin elementleri açısından zengin suları denize ulaştıramıyor. Balıklar besin bulamadığı için başka ülke sularına göç ediyor. Hamsinin Türkiye sularındaki av miktarının azalıp Gürcistan ve Abhazya’ya kaymasının temel nedeni bu. Denizde o kadar çok etki faktörü var ki…”

Denizcilerin kabusu müsilaj ve deniz anası

Denizlerimizin son yıllarda dengesini bozan bir tehdit de; müsilaj ve deniz anası.

Balıkçıların kabusu haline gelen müsilajın derin etkisi 2021’de olduğu gibi 2024 yılında da kendini gösterdi. Marmara Denizi’nin yüzeyi ile 30 metre derinliği arasında her yeri örümcek ağı gibi saran müsilaj nedeniyle balıkçılar limandan ayrılamadı.

Balıkçılar ağlarını attıklarında, deniz salyası ağın gözlerini kapattığı için avlanamıyor. Müsilaj yüzeye doğru çıktıkça, teknelerin soğutma suyu ihtiyacı denizden karşılandığı için motorların filtrelerini tıkamaya başlıyor.

Orkinos, kılıç, uskumru Marmara’yı terk etti 

Karakulak , “Su sıcaklıklarının yükselmesi tabii balıkları da etkiliyor. Son yıllarda özellikle balıkçılarımız iki olaydan çok mustarip. Birisi müsilaj. Marmara Denizi’nde 2007 yılından beri müsilaj olayı sık sık artış gösteriyor. Mesela bu sene açıkçası yazın yüzeye çıkmasını bekliyorduk. Yüzeye çıkmadı ama bulut şeklinde denizin altındaydı. Uzun bir dönem, bütün balıkçılar, hem küçük hem de büyük ölçekli balıkçılar avcılık gerçekleştiremediler. Bu da ciddi bir sorun teşkil ediyor. Çünkü müsilajın varlığı Marmara Denizi’nde oksijen seviyesinin düşmesine yol açıyor. Dolayısıyla ya balık ölümleri görülmekte ya da balıklar o bölgeyi terk etmek zorunda kalmakta. Birçok türü de Marmara Denizi’nden kaybettik. Orkinos, kılıç, uskumru gibi türler artık Marmara Denizi’nde bulunmuyor” dedi.

“Marmara ve Karadeniz’de aşırı deniz anası artışı var”

Müsilajın yanı sıra balıkçıları etkileyen bir diğer faktör de deniz analarındaki artış.

Deniz analarındaki aşırı çoğalmasının yol açtığı ağların parçalanması ve avlanma sürelerinin azalması, denizcilik maliyetlerini artırıyor. 

Prof. Dr. Karakulak , ” Deniz anaları, bütün ekosistemdeki olumsuz faktörler, yani ekosistemin bağışıklık sisteminin çökmesi, türlerin azalması deniz analarının aşırı artışına yol açtı. Şu an Marmara Denizi’nde olsun, Karadeniz’de olsun aşırı bir deniz anası artışı söz konusu. Çünkü Marmara Denizi’nde bu deniz analarını yiyecek orkinos, kılıç, uskumru gibi balık türlerinin olmaması onların daha çok çoğalmasına yol açıyor.

Bir de kıyı alanlarını hep dolduruyoruz. Bu doldurma işlemi deniz analarının yavrularını sabitleyebileceği iyi yuvalama alanları oluşturuyor. Balıkçılar da çok zorlanıyorlar çünkü ağlarına deniz anası girince o ağın kaldırılması oldukça zor. Daha fazla denizde zaman harcıyorlar. Motor güçlerini artırma eğilimindeler” dedi.

Daha fazla avcılık yapıyor, daha pahalı yiyoruz!

Akdeniz Havzası’nda gros tonaj (GT) ve motor gücü (kW) bakımından Türkiye, en büyük balıkçı filosuna sahip ülke.

Karakulak , “Balıkçılık kaynaklarının yüzde 25’ini tamamen Türkiye yakalıyor. Yani balıkçı filomuz kuvvetli ve daha çok avcılık yapıyoruz. Ama yine de pahalı balık yiyoruz. Balıkçılıkta birinci olmamız aslında sürdürülebilir olmuyor. Önemli olan, balıkçılık kaynaklarıyla orantılı bir avcılık yapmamız. Dolayısıyla aşırı avcılık bizde çok fazla. O yüzden kaynaklar daha çok tükenebiliyor” dedi.

İstilacı türler, yerli türleri yok ediyor

Sıcaklık artışının bir diğer sonucu da Süveyş Kanalı’ndan gelen istilacı türlerin yayılımının artması. Bu türler, Akdeniz’den Ege, Marmara ve Karadeniz’e doğru ilerliyor.  Karakulak , “Bu yeni türlerin giriş yapması, yerli türlerimizle rekabet etmelerine ve onların azalmasına yol açıyor. Artık daha fazla yabancı, istilacı türle karşılaşıyoruz” diye konuştu.

İstilacı türler arasında zehirli olanlar (balon balığı, aslan balığı) olduğu kadar, gargur balığı veya Japon hamsisi gibi ticari potansiyeli olan türler de bulunuyor. Ancak zehirli türler balıkçılık faaliyetlerine zarar veriyor.  Karakulak , “Balon balığından dolayı avcılık yapamayan, av araçlarına zarar verdiği için ekonomik olarak zor durumda olan balıkçılar var. Balon balığı Çanakkale Boğazı’na kadar geldi. Marmara’ya girer mi diye endişeleniyorduk, şu an için gelmedi veya çoğalmadı” açıklamasını yaptı.

Sığ denizler korunmalı 

Türkiye’de endüstriyel balıkçılık faaliyetlerine ilişkin derinlik kuralları, ekosistemin korunması için bazı adımlar içermekle birlikte, uygulamada bazı zorluklar yaşandığı biliniyor. Mevcut düzenlemelere göre gırgır avcılığında yasal derinlik sınırı 24 metre olarak belirlenmesine karşın özellikle denetimlerde yaşanan güçlükler nedeniyle bu kuralın zaman zaman ihlal edildiği ve avcılığın 10 metre gibi sığ sularda dahi yapılabildiği gözlemleniyor. Kıyıdan itibaren 50 metreye kadar olan derinlikler, denizlerin fotosentez yapabilen, oksijen üreten ve sayısız deniz canlısına üreme ve yaşam alanı sağlayan en kritik katmanı olarak tanımlanıyor. 2019’da Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Karadeniz’de avlanma derinliğini 24 metreden 18 metreye düşürmesi, bu değerli alanları endüstriyel avcılığa daha fazla açtığı gerekçesiyle uzmanlar ve çevrecilerden büyük tepki toplamıştı.

“Kıyıda endüstriyel balıkçılık, biyoçeşitliliği, kaynağı yok ediyor”

Gırgır teknelerinden sığ alanların korunması gerektiğini ifade eden Saadet Karakulak’ın gırgır ve trollere ilişkin şu analizi çok kritik; “Bu konuda mutlaka bir düzenleme gereklidir. Yunanistan, 0-40 metre arasını endüstriyel balıkçılığa kapatarak koruma alanı ilan etmiştir. Avrupa Birliği kuralı 50 metreyi önerse de ülkelerin kendi karasularında değişiklik yapabilmesine olanak tanımıştır. Yunanistan’ın bir diğer avantajı ise çok fazla endüstriyel balıkçı teknesinin olmaması ve avcılığın daha çok küçük ölçekli balıkçılarla yapılmasıdır. Bu sayede balıkçılık kaynaklarını korudular. Bizim en büyük dezavantajımız ise çok büyük ve donanımlı bir gırgır ve trol filosuna sahip olmamız.”

Saadet Karakulak , “En başta endüstriyel balıkçılar, gırgır ve trol balıkçısının daha kontrollü olması gerekiyor. Bakanlığın aldığı kurallara uyulduğu takdirde sürdürülebilir balıkçılık yapılabileceğini düşünüyorum” diyerek mevcut kurallara uyumun önemine işaret etti.

Av yasakları ve kotalar nasıl olmalı?

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Ayaz ise sürdürülebilirlik için av yasakları ve kotaların nasıl uygulanması gerektiği sorusuna, Avrupa’daki denetim sistemlerini örnek göstererek yanıtladı: “Avrupa’da güverte izleme sistemi geldi. Iskarta (istenmeyen av) denize atılamıyor. BAGİS (Balıkçı Gemilerini İzleme Sistemi) ile denetlenmeli. Trolü de gırgırı da istemiyoruz. Gırgırlar küçük balıkçıların sahasına giriyor.” 

Prof. Dr. Adnan Ayaz, şu önerileri dile getirdi:

• Liman sınırları belirlenmeli.
• Bölgesel balıkçılık sistemi oluşturulmalı.
• Teknelerin rastgele avlanmasının önüne geçilmeli; balıkçılık sisteminde adalet sağlanmalı.
• Amatör balıkçılar balığı satmamalı; satış yaptıklarında illegal balıkçılık sayılıyor.
• Amatör balıkçı teknelerine gün sınırlaması getirilebilir.
• Balık satış noktaları için ruhsat iptali dahil yaptırımlar uygulanabilecek kanunlar çıkarılmalı.
• Balık göç yılları değişiyor, küresel ısınma dikkate alınmalı.
• RES projeleri göç yolları ve balık popülasyonları üzerindeki etkileri dikkate alınarak planlanmalı.
• Kıyı yerleşimleri, deniz yolu ulaşımları ve altyapı projeleri balık göç yollarına göre yeniden ele alınmalı.
• ÇED toplantıları şeffaf ve bilimsel temelde yürütülmeli.
• Denize gelen yük azaltılmalı. Türkiye’de denize aktarılan evsel atıkların önüne geçilmeli, belediyeler ve bakanlıkların işbirliğiyle etkin bir atık yönetim sistemi kurulmalı.
• Sanayi tesisleri kıyı bölgeleri yerine daha uygun alanlara taşınmalı.
• Kıyı ve akarsu kenarlarında az gübre gerektiren tarımsal yöntemler teşvik edilmeli.

Ayaz, denizlerin geleceği için çevre, tarım ve ulaştırma bakanlıklarının koordinasyonunda, çok yönlü, sürdürülebilir politika oluşturulması gerektiğini vurguladı.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Damla Yeltekin’in sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post Göç eden balıklar, istilacı türler ve kirlilik: Balıklar yuva arıyor appeared first on 9.Köy.

İklim krizinin etkisiyle oluşan sıcak hava dalgaları ve kuraklık, afet listesinin ilk sırasına yangınları taşıdı.

Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS) ve Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, 2025 yılının başından itibaren Avrupa genelinde 1.882 orman yangını kaydedildi. Geçen yıl aynı dönemde bu rakamın 861 olduğu bildirildi.

Yılın başından bu yana Avrupa Birliği ülkelerinde çıkan yangınlarda 1 milyon 15 bin 731 hektar ormanlık alan kül oldu.

Türkiye’de de risk büyüyor

Uluslararası bilim insanlarının oluşturduğu, iklim değişikliğinin sıcak dalgaları, kuraklıklar ve fırtınalar gibi aşırı meteorolojik olaylar üzerindeki etkisini hesaplayan World Weather Attribution (WWA- Dünya Hava Durumu Atıf Girişimi’nin)Türkiye, Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ta artan orman yangını riskine dikkat çekti. WWA’nın veri ve analizleri, 2025 yazında Yunanistan, Türkiye ve Güney Kıbrıs’ta gözlenen aşırı sıcak, kuru ve rüzgarlı koşulların, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle normalden çok daha yoğun ve yangınların yayılmasına daha elverişli hale geldiği belirtildi.

Yunanistan’da 45C’nin üzerindeki rekor bir sıcak hava dalgası, kuraklık ve kuvvetli rüzgarlarla tetiklendi. Yunanistan’da Temmuz–Ağustos 2025 arasında çıkan orman yangınlarında Sakız Adası, Patra, Doğu Attika, Zakintos ve Preveze bölgelerinde toplam yaklaşık 19 bin 800 hektar alan kül oldu. Bu yaz Yunanistan, Arnavutluk, Bulgaristan ve İspanya’da çıkan yangınlara AB Sivil Koruma Mekanizması 17 kez müdahale etti. Uzmanlar, eş zamanlı büyük yangınların söndürme kapasitesini zorladığını ve bazı bölgelerde “adaptasyon sınırlarının aşılabileceğini” vurguluyor.

Güney Kıbrıs, onlarca yılın en kötü orman yangınlarını yaşadı; yoğun sıcak hava, rüzgar ve kuraklık nedeniyle Limasol’un kuzeyinde büyük yangınlar çıktı, Monagri köyünden kaçan iki kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 125 kilometrekarelik alan yok oldu ve 14 köy tahliye edildi. Adanın yüzde 1’i yok oldu.

İklim değişikliği etkisi: “100 yılda bir” yerine “10 yılda bir”

WWA grubundan 28 araştırmacının analizine göre insan kaynaklı iklim değişikliği, yangına elverişli hava koşullarını 10 kata kadar daha olası hale getirdi.

• Sanayi öncesine kıyasla +1,3°C’lik ısınma, yangınların şiddetini artırdı.
• Eskiden 100 yılda bir görülen aşırı koşullar, artık 10–20 yılda bir yaşanıyor.
• Gelecek projeksiyonlarına göre, 2,6°C’lik küresel ısınmada bu yangınlar daha sık ve daha yoğun olacak.
• İklim değişikliği ve artan sıcaklıklar, dünyadaki orman yangınlarını her 10 yılda yaklaşık 2 kat artırdı.
• Amerikan Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesinin (NOAA) tahminlerine göre, 2100 yılına kadar küresel orman yangınlarının sayısı yüzde 50 artabilir.

Türkiye’de durum

• Türkiye’deki 2025 orman yangınlarından en çok etkilenenler bölgeler; İzmir, Bursa, Çanakkale, Manisa, Bilecik ve Hatay illeri oldu.

Orman Genel Müdürlüğü verilerine göre 1 Ocak – 17 Temmuz 2025 tarihleri arasında 5 bin 231 yangında 64 bin 500 hektarlık alan zarar gördü. 17 Temmuz’dan sonra çıkan yangınlar ve büyüklükleri göz önüne alındığında, yanan alanın büyüklüğü endişe verici boyutlara ulaştı.

Türkiye’deki 23,1 milyon hektar ormanlık alanın yaklaşık yüzde 54,1’i orman yangınlarına karşı hassas olarak değerlendiriliyor.

• 2020-2024 arasında 2.945 yangın, yaklaşık 43.255 hektar ormanlık alanı yok etti.
• 1937–2024 döneminde toplam 126.270 yangın kaydedildi; yıllık ortalama 1.435 adet.
• Son 10 yılda (2015–2024) 27.332 yangın meydana geldi, yıllık ortalama 2.733 adet; en yüksek sayı 3.797 (2024), en düşük 2.150 (2015).
• 1937–2024 arasında toplam 1.907.280 hektar ormanlık alan zarar gördü, yıllık ortalama 21.674 hektar.
• Dünya genelinde, 2001–2011 arasında yanan alan yaklaşık 42 milyon hektar, 2012–2022 arasında ise 84 milyon hektara ulaştı.

“Akdeniz iklimi genişliyor; Batı Karadeniz’de bile ormanlar yandı”

 Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, “dünyanın, iklim değişikliğiyle başa çıkamadığını” belirterek, özetle şu tespitlerde bulundu:

“Kuraklık, sıcak hava dalgaları ve tarımsal kayıplar giderek büyüyen sorunlar haline geldi. Batı Karadeniz ve İç Anadolu’nun kuzeybatısındaki ormanlar bile yandı. İklim değişikliğiyle birlikte Akdeniz iklimi bu bölgelere doğru genişliyor. Artık ormanlar ile insan faaliyetleri arasında ciddi bir mesafe koymamız gerekiyor.

“Kurak yaza, daha da kurak girdik”

Bu yaz bizde biraz geç başladı ama Haziran sonu ile birlikte sıcak hava dalgaları ve çok yüksek hava sıcaklıklarını yaşadık. Hem normallerinden çok sıcak hava koşulları yaşandı hem de uzun süreli tarımsal, ekonomik ve ekolojik kuraklıklarla girildi. Zaten kurak olan yaz aylarına daha da kurak girdik. Pek çok ardışık ay, sanayi devrimi öncesine göre normallerinden çok daha sıcak geçti.

“Türkiye’nin iklim haritasını değiştiriyor”

Artık iklim değişikliğiyle birlikte Akdeniz iklimi, hem İç Anadolu’nun batı ve kuzeybatısına hem Batı Karadeniz’e doğru hareket etmeye başladı. Son 30 yıla baktığımızda Türkiye’de Akdeniz ikliminin alanını genişlettiğini ve aynı zamanda yarı kurak step ikliminin alanını genişlettiğini, nemli ılıman Karadeniz ikliminin ve Kuzeydoğu Anadolu’nun soğuk ikliminin ise alanını daralttığını görüyoruz. Türkiye’nin iklim haritasını değiştiriyor. Bu değişim, yangın riskinin geleneksel olarak yangına dayanıklı olan bölgelerde bile artmasına yol açıyor.”

“Proaktif ve bütünleşik afet yönetimi uygulanmalı”

Türkeş çözüm için proaktif olmak gerektiğini vurgulayarak, “Bütün bunların aynı anda düşünülmesi gerekiyor. Proaktif ve bütünleşik afet yönetimi uygulanmalı – kamu, özel sektör, sivil toplum ve yerel yönetimler arasında ayrım yapılmaksızın tüm paydaşların kaynakları ve sistemleri entegre edilmeli. Hiçbir halkası ihmal edilmeden bir kuraklık yönetim döngüsü oluşturulmalı” dedi.

“Yangının çıkış noktasında belirleyici faktör; insan”

Alevlerin hızla yangına dönüşmesinde iklim krizinin etkisi bulunsa da çıkış noktasında insan faktörü hala belirleyici.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2025 yılı içinde toplamda 5 bin 121 yangının çıktığını, çıkan yangınların yüzde 96’sının ‘doğrudan ya da dolaylı olarak’ insan kaynaklı olduğunu vurgulamıştı. Yangınların kontrol altına alınabilmesi, büyümemesi için de önemli faktörler arasında arazi yapısı, rüzgar ve müdahale gibi sebepler yer alıyor.

“Yangın bir dildir, liyakat şart”

Tarım Orman-İş Genel Başkanı Yusuf Kurt, her yangının kendine özgü özellikleri olduğunu vurgulayarak, “Yangın bir bilim dalıdır, her yangının bir dili vardır. Bu dili okuyabilmek için sahada yıllar geçirmek gerekir. Muğla’nın uzmanı Çanakkale’de acemidir, topografyayı, rüzgârı, bitki örtüsünü bilmez. Çanakkale’de 20 yıllık tecrübeli birini Karadeniz’e, Erzurum’da sadece soba yangını görmüş birini Muğla’ya atarsanız yangın yönetilemez. Artvin’deki bir uzmanı getirip Antalya’ya işletme müdürü yaparsanız, Artvin’de zorla yakamadığı ormanı, Antalya’da en basit kıvılcımda yakabiliyor. Çünkü iklimi, rüzgarı, bitki örtüsünü bilmiyor. Yangın coğrafyaya göre değişen bir dildir.  2023’te 3 bin 500 yeni işçi aldık. Liyakatsizlik, yangından daha tehlikeli…”

“Traktörler arazöze çevrilebilir”

Son yıllarda özellikle biçerdöverlerden çıkan yangınlarda artış yaşanıyor.

Kurt, çelik tablanın taşa çarpmasıyla kıvılcım çıktığını belirterek, “Eskiden alüminyum levha kullanılırdı, şimdi maliyet nedeniyle çelik kullanılıyor. Saman pahalı diye tarlalar daha derin sürülüyor, taşla temas artıyor. 600 dönüm buğday tarlası bir kıvılcımla yanabiliyor. 16 milyon TL’lik bir arazöz yerine 140 bin TL’lik su tankıyla her traktörü arazöze çevirebiliriz” diye konuştu.

“Orman Bakanlığı oluşturulmalı”

Kurt, Orman Bakanlığı’nın geçmişte olduğu gibi ayrı bir bakanlık olarak yapılandırılması gerektiğini ifade ederek, “Orman Genel Müdürlüğü artık bakanlık olmalı. 23 milyon hektarı (Türkiye’nin yüzde 30’u) 6 bin 500 orman mühendisiyle yönetemeyiz. En az 14 bin orman mühendisi şart” dedi.

“Yanlış kentleşme orman yangınlarını yerleşimlere taşıyor”

TMMOB Şehir Plancıları Odası, “Yangın Gerçeği: İklim Krizi, Kentleşme ve Kamusal İhmal” başlıklı açıklamasında, Türkiye’nin dört bir yanında çıkan orman yangınlarının yaşam alanlarına hızla ulaşmasında yanlış şehir planlamalarının etkili olduğuna dikkat çekti.

Açıklamada, koruma statülerinin aşındırılması, orman ve tarım alanlarının yapılaşmaya açılması, kırsal yerleşimlerin planlama süreçlerinin dışında bırakılması gibi uygulamaların kentleşmenin doğal eşikleri zorladığı belirtildi. Şehir plancıları, “Kentleşme, orman alanlarının sınırına kadar yayılmakta; bu da yangınların çok daha hızlı ve sık biçimde yerleşim alanlarına ulaşmasına, köylerin, mahallelerin ve kırsal yerleşimlerin tahliye edilmesine neden olmaktadır” ifadelerine yer verdi.

“Yangınlar ormanlık alandan yerleşim yerlerine hızla ulaşıyor

Koruma statülerinin aşındırılması, orman ve tarım alanlarının yapılaşmaya açılması ve kırsal yerleşimlerin planlama süreçlerinin dışında bırakılması sonucunda kentleşmenin doğal eşikleri zorladığı belirtilen Şehir Plancıları Odasının açıklamasında, “Bu da yangınların, çok daha hızlı ve sık biçimde yerleşim alanlarına ulaşmasına, köylerin, mahallelerin ve kırsal yerleşimlerin tahliye edilmesine neden olmaktadır” denildi.

Yangın riski ile yerleşim baskısı arasındaki çarpık yakınlaşmanın yalnızca plansızlığa değil, yaşamı riske atan bir kentleşme modelinin kurumsallaştığına işaret ettiğini belirten açıklamada, planlamanın birincil görevinin yaşamı korumak olduğunun altını çizildi.

“5 orman yangınından 1’i elektrik hatlarından çıkıyor” 

• 2023 yılında elektrik direklerinden çıktığı ileri sürülen Çanakkale Damyeri mevkinde çıkan yangınlarda 2 bin 890 hektarlık alan zarar gördü.
• Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2024 yılında Çanakkale’de Tarihi Gelibolu Yarımadası’nda yol kenarındaki elektrik direğinden çıkan kıvılcımın yaklaşık 700 hektarlık alanda etkili olan orman yangınına yol açtığını ve yangının kontrol altına alındığını açıklamıştı
• 2025 temmuz Çanakkale Barbaros Mahallesi’nde ayında aynı ay içinde iki kez aynı trafo patladı.
• 2025 yılında İzmir’in Çeşme, Seferihisar ve Foça ilçelerinde yaşanan yangınların da elektrik kaynaklı olduğuna dair görgü tanıkları ve yetkililerin açıklamaları bulunuyor.

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Başkanı Mahir Ulutaş, Orman Genel Müdürlüğü verilerine 5 orman yangınından 1’inin elektrik hatlarından çıktığını ve bu oranın her yıl arttığını belirtti. 

Enerji hatlarından çıkan yangınların önlenmesi için güzergâh boyunca riskli bitki ve ağaçların temizlenmesi, teknik standartlara uygun bakım yapılması gerektiğini ifade eden Ulutaş, enerji hatlarının uluslararası standartlara uygun şekilde bakım ve temizliğinin hayati önem taşıdığını vurguladı. Özelleştirme sonrası bazı şirketlerin bu yükümlülükleri yerine getirmediğini ve bakımın yetersiz kaldığını belirten Ulutaş, elektrik altyapısının kamusal ve merkezi planla yönetilmesi gerektiğini vurguladı.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Damla Yeltekin’in sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post İklim krizi, “yakıcı” boyuta ulaşıyor appeared first on 9.Köy.

Çan ilçesinin ana su kaynağı olan 65 köyü ile komşu ilçeleri Biga ile Karabiga’nın köylerini de besleyen, bitki ve hayvanlarına can suyu taşıyan Kocabaş Çayı, aynı zamanda bölgedeki işletmeler tarafından da kullanılıyor.

 Bölgede yer alan irili ufaklı birçok firmanın yanı sıra bölgede yeni faaliyete geçen Cengiz Holding’e ait bakır işletmesinin de suyunu kullanacağı söylenen Kocabaş Çayı, kendine yetemez hale geldi. Şirketlerin atık sularını da saldığı Kocabaş Çayı önce kızıllaştı, ardından üzerini yağ tabakaları kapladı.

Tüm bunların yanı sıra Kocabaş Çayı’nı bugünlerde ise başka bir dert bekliyor: kuraklık.

Özellikle havaların sıcak gitmesi, Kocabaş Çayı’nın sularını iyice azalmasına yol açtı.

“Tehlike çanları, Çanlılar için çalıyor”

Konuya dair görüşlerine başvurulan ismini açıklamak istemeyen halk sağlığı uzmanı, Kocabaş Çayı’nın şu anda Çanlılar için bir tehlike oluşturduğunu ifade etti.

Rengi değişen, tabakası farklılaşan ve suyu azalan Kocabaş’ın birçok hastalığa davetiye çıkarabileceğini ve bunun önüne geçilmesi gerektiğini ifade eden halk sağlığı uzmanı suyun mikroskopik tüm canlılara ve bakterilere davetiye çıkardığını açıkladı.

Özellikle çaydan su içen hayvanlar için tehlikeli oluştuğuna dikkati çeken halk sağlığı uzmanı, Çay’dan çekilen suyla tarlalarda da sulama yapılmaması gerektiği uyarısında bulundu.

Kocabaş Çayı’nın canlılar için zararlı petrol yağı, amonyak, nitrit, nitrat, tekstil boyası, zirai ilaç ve daha bir çok benzer kimyasalı içinde barındırabileceğini ve bunun net ölçümlerinin yapılıp önüne geçilmesi gerektiğini vurgulayan halk sağlığı uzmanı, “Tehlike Çan’ları Çanlılar için çalıyor” yorumunda bulundu.

“Biz hangisine üzüleceğimizi şaşırdık”

Konuya dair açıklama yapan Çan Çevre Derneği Başkanı Mehmet Öz, “Şu anda Kocabaş Çayı’nda hem kızıllık, hem sıvı yağ gibi bir madde hem de susuzluk tehlikesi baş gösteriyor. Biz hangisine üzüleceğimize şaşırdık, kurumları harekete geçirmeye çalışıyoruz ama kimse umursamıyor, bu çay, uğruna savaşlar yapılan, tarihi öneme sahip bir çay. Tarihi öneminden ziyade asıl Çan için önemli, çünkü Çan’ın tüm köylerini besleyen, hayvanların su içtiği, kullanılan suyuyla ile tarım yapılan bir çay ve şu an bizler için tehlike arz ediyor” dedi.

“Balıklar telef oldu”

Çaydan tüm kurumların su çektiğini ve bu kirliliğin kimler tarafından yaratıldığını tespit edemediklerini söyleyen Başkan Öz, “Tüm kurumların payı vardır ancak, bu kızıllık ve yağlı tabakanın endüstriyel atıklarla    alakalı olduğunu düşünüyoruz biz. Bu şehirde ticaretini yapan, ekmeğini kazanan kurumlar çayın vebalini almıyorlar, CİMER sorularımızı yanıtsız bırakıyor, devlet kurumları gerekeni yapmıyor, kimi kime şikayet edeceğimizi şaşırdık” dedi.

Şu anda susuzluk sıkıntısı olduğunu ifade eden Öz, şöyle konuştu:

“Yaz aylarında Kocabaş kuruyor ama bu normal, çünkü yağmurlar yağmıyor. Eylül gibi tekrar düzelir. Susuzluk yüzünden binlerce balık telef oldu. Bu çay bizim çocukluğumuzda yüzdüğümüz, yüzmeyi öğrendiğimiz, balık tuttuğumuz bir çay. Her şeyin bir kapasitesi vardır, bunca şirket su çekiyor, köyler kullanıyor, üzerine iklim krizi ve kuraklık da olunca çay da artık kendi kendine isyan ediyordur.  Çayın dili olsa muhtemelen, ‘Hangi birine yetişeyim’ der. Bu durum bizi üzüyor.”

“Tarlamı sulayamıyorum”

Çan’ın Helvacı Köyü’nde yaşayan, yıllardır tarlasını Kocabaş’ın suyuyla sulayan ve görüşlerine başvurulan bir köylü, “Ben tarlamı Kocabaş’tan gelen suyla suluyordum ama artık sulamıyorum yaklaşık 3 aydan beri. Çünkü, suya neyin karıştığı belli değil, ben tarlamdaki ürünlere ne idüğü belirsiz o suyu sokmak istemiyorum, hayvanlarım o sudan içsin istemiyorum, zaten hava kirliliğinden sağlıklı bir yaşamımız yok bir de üzerine sudan dolayı sıkıntı çekmek istemiyorum” dedi.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Muhammed Yavaş’ın sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post 2300 yıllık yaşam kaynağı yok oluyor appeared first on 9.Köy.

Ankara’nın merkezinden doğrudan geçen büyük bir fay hattı olmasa da, kenti çevreleyen aktif fay zonları riskin boyutunu artırıyor. Doç. Dr. Bülent Özmen, başkentin 70-80 km çevresinde Kuzey Anadolu Fayı, Eskişehir Fay Zonu, Tuz Gölü Fayı, Ezinepazarı, Elmadağ, Eldivan, Dodurga gibi çok sayıda aktif fay bulunduğunu belirtti.

Bu fayların her birinin 7 ve üzeri büyüklükte depremler üretebilme potansiyeline sahip olduğunu belirten Özmen, “Deprem mesafe tanımaz” diyerek, 2020 İzmir Depremi örneğini hatırlattı. 75 km ötede meydana gelen bir depremin Bayraklı’da yıkıma yol açtığını söyleyen Özmen, benzer bir senaryonun Ankara için de geçerli olabileceğini belirtti.

Yeni Haritalar Ne Diyor?

Doç. Dr. Özmen’in 2023 yılında Afet ve Risk Dergisi’nde yayımlanan akademik çalışmasına göre, 1945, 1947 ve 1963 tarihli resmi haritalarda Ankara’nın büyük kısmı deprem açısından tehlikesiz olarak gösterildi. 1972 ve 1996 haritalarında ise kent merkezi dördüncü derece deprem bölgesi sınıfına alındı. Ancak en çarpıcı değişiklik 2018 yılında yürürlüğe giren yeni deprem tehlike haritasıyla yaşandı.

Bu harita ile birlikte Ankara kent merkezinde beklenen yer ivmesi değerlerinde %50’ye varan artışlar resmi olarak tanımlandı. Özmen, bu artışın bilimsel çalışmalarla desteklendiğini belirterek, “Ankara ile ilgili geçmişte oluşan hasar yapıcı depremler ve yeni diri fay bulguları, bu artışta etkili oldu” dedi.

“Demetevler, Sincan ve İncesu zemininde sıkıntı var”

Doç. Dr. Özmen, “Tehlike, bir depremin olma olasılığıdır; risk ise bu depremin yaratabileceği zararları ifade eder” diyerek Ankara’nın plansızca artan nüfusunun yaratacağı risk boyutuna dikkat çekti. Ankara’da uzun yıllar boyunca “deprem olmaz” inancıyla yapılan inşaatlar, altyapı sistemleri ve yetersiz planlama risk düzeyini artırıyor.

Kentte zemin açısından özellikle de Demetevler, Sincan ve İncesu’da yaygın; Çankaya’nın da bazı bölgelerinin sorunlu olduğunu belirten Özmen, alüvyon zeminler, eski dere yataklarının ve özellikle de vadilerdeki yapılaşmaların depremlerde “çanak etkisi” yaratarak sarsıntıyı büyütebileceğini belirtti.

“Ankara için deprem senaryosu gerekiyor”

Doç. Dr. Özmen, Ankara’nın gerçek risk profiline ulaşabilmesi için kente özel mikrobölgeleme, deprem senaryosu ve risk azaltma planlarının acilen hazırlanması gerektiğini belirtti. Özmen, “6 milyona yaklaşan bir kentte, geçmişte 158 bin nüfusla bile hasar yaşamışsak, benzer bir deprem bugün çok daha yıkıcı olur” dedi.

“Güvenli şehir algısı, rehavet ve yanılgı yaratıyor”

Bilimsel çalışmalar doğrultusunda bir bölgenin yüzde 100 güvenilir olamayacağını belirten Özmen “Ankara güvenlidir” algısının ciddi bir yanılgıya yol açtığını söyledi ve Türkiye’nin neredeyse tamamının deprem tehlikesi altında olduğuna vurgu yaptı.

Sadece mühendislik değil, sosyolojik ve psikolojik etkiler açısından da Ankara’nın depreme hazırlıklı olması gerektiğini vurgulayan Özmen, “Deprem sadece binaları değil, insan ruhunu da yıkar. Ankara dahil tüm şehirlerde bu konuda çalışmalar yapılmalı” dedi.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla İbrahim Türk’ün sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

The post Ankara deprem açısından güvenli mi? appeared first on 9.Köy.