Türkiye’nin ilk caretta caretta hastanesi DEKAMER, nesli tükenmekte olan türler için umut oluyor
Adilcan Özdemir
Türkiye’nin deniz kaplumbağalarını koruma konusundaki en önemli merkezlerinden biri olan DEKAMER, bugüne dek 360’tan fazla yaralı deniz kaplumbağasını tedavi ederek doğal yaşamına kavuşturdu. Muğla’nın Ortaca ilçesi Dalyan Mahallesi’nde yer alan merkez, Türkiye’nin ilk ve tek “Caretta Caretta Hastanesi” olarak faaliyet gösteriyor. İztuzu Plajı’nda bu sezon DEKAMER ekibi tarafından birçok caretta caretta yuvası tespit edilerek koruma altına alındı.
Kurulduğu 2009 yılından bu yana bilimsel araştırmalarla ve kamuoyunu bilinçlendirme çalışmalarıyla dikkat çeken merkez, sadece hayvanları tedavi etmiyor; aynı zamanda doğayı, bilimi ve kültürel değerleri bir araya getiriyor.
Tehlike denizlerde gizli
DEKAMER’in kurucusu Prof. Dr. Yakup Kaska, deniz kaplumbağalarının karşılaştığı en büyük tehdidin karada değil, denizlerde olduğunu belirtiyor. Kaplumbağaların “Balıkçı ağlarına takılmaları, tekne pervanelerinin çarpması, plastik kirliliği gibi tehlikeler, karasal tehditlerden çok daha büyük risk oluşturuyor” uyarısında bulundu.
Prof. Dr Kaska, sahillerde ise şemsiyelerin yuvaların üzerine saplanması, araçların kumsallara girmesi ve yapay ışıkların yavruları denizden uzaklaştırmasının sorun yarattığını vurguluyor.
360 kaplumbağa hayata döndü
Yaralı bir kaplumbağa merkeze ulaştığında ilk müdahalesi veteriner hekimler tarafından yapılıyor. Röntgen, kan tahlili gibi tetkiklerin ardından su altında dinlenme ve ilaç tedavisi süreci başlıyor. Yakup Kaska, “Bazı vakalar 1-2 yıl boyunca merkezde kalabiliyor. Bugüne kadar 360 kaplumbağayı sağlığına kavuşturup denize saldık” dedi. Ayrıca DEKAMER’in yaz aylarında gönüllülere ve ziyaretçilere açık olduğunu da hatırlatan Kaska, “Her yıl onlarca gönüllüyle birlikte sahada çalışıyoruz. Yavrulama dönemlerinde plaj devriyeleri yapılıyor, yuvalar koruma altına alınıyor ve elde edilen veriler bilimsel araştırmalarda kullanılıyor” görüşünü dile getirdi.
Dünyada bir ilk: 3 boyutlu titanyum çene
DEKAMER, 2015 yılında dünyada ilk kez bir deniz kaplumbağasına üç boyutlu yazıcıyla üretilmiş titanyum çene implantı takılmasıyla bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Kaska, “Bu kaplumbağa, normal beslenemezken tekrar yaşam fonksiyonlarına kavuştu. Şimdi ise kabuk onarımları için diş dolgusu benzeri maddeler üzerinde çalışıyoruz” bilgisini paylaştı.
Uyduyla gizemli göç yolları izleniyor
Deniz kaplumbağalarının denizlerdeki yaşamları hakkında bilgi edinmek için kullanılan uydu takip cihazları sayesinde göç rotaları ve davranışları izleniyor. “Tuba” adlı bir deniz kaplumbağasının dört yılı aşkın süreyle izlenmesiyle, Akdeniz’de en uzun süre takip edilen kaplumbağa kayda geçti. Bu sayede, Dalyan’dan çıkan bazı kaplumbağaların Tunus platosuna, bazılarının ise Adriyatik’e göç ettiği tespit edildi.
İklim değişikliği cinsiyeti değiştiriyor
Kaplumbağaların cinsiyetleri, yumurtaların geliştiği kumun sıcaklığına bağlı olarak belirleniyor. Artan sıcaklıklar, dişi bireylerin oranını artırıyor. “Şu anda yavruların yüzde 85’i dişi. Bu, uzun vadede erkek bireylerin azalmasıyla türün devamı için risk oluşturabilir” diyen Kaska, gölgeleme ve sezona göre yumurtlama alanı takibiyle bu dengenin sağlanmasına çalıştıklarını belirtti.
Yerel işbirlikleriyle koruma mümkün
Prof. Dr. Kaska, bölgedeki turizmciler ve balıkçılarla kurulan olumlu ilişkilerin koruma başarısında çok önemli olduğunu vurguladı: “Eskiden yuva bulan otel işletmecileri bundan çekinirken şimdi gurur duyuyorlar. Balıkçılar ise ağlarına takılan kaplumbağaları merkezimize ulaştırmak için bizle doğrudan iletişime geçiyor.”
DEKAMER gönüllüleri ise gece devriyelerine çıkarak sahile çıkan anne kaplumbağaları yumurta bıraktığı alanları belirliyor ve bu alanların korunduğu; yavruların ise güvenle denize ulaşması sağlanıyor. Yaz aylarında binlerce ziyaretçi hem bu özel canlılarla tanışma fırsatı buluyor hem de çevre bilinci kazanıyor.
Türkiye deniz kaplumbağalarının ana vatanı
Akdeniz’de yuvalayan Caretta carettaların yüzde 40’ı ve yeşil deniz kaplumbağalarının (cheloniamydas) yüzde 80’i Türkiye kıyılarını tercih ediyor. Bu durum, ülkemizi deniz kaplumbağalarının korunmasında kilit ülke haline getiriyor. Prof. Dr. Kaska, “Bir kaplumbağayı kurtarmak, bin yavrunun 25 yıl boyunca yaşamda kalmasına eşdeğerdir” dedi.
News
