Dünyaya doğa dersi veren yapı: “Yürüyen Köşk”

İsmail Ersan 

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1929’da 22 günde inşa edilen ve çınar ağacının bir dalının zarar görmemesi için raylar üzerinden kaydırılarak “Yürüyen Köşk” adını verdiği yapı, bu özelliğiyle adeta doğa ve çevrecilik dersi veriyor.

Yalova’da daha önce satın aldığı Baltacı Çiftliği’nde kalan Atatürk’ün, 21 Ağustos 1929’da Ertuğrul Yatı ile Bursa’ya giderken Yalova İskelesi yakınında bulunan Millet Çiftliği’ndeki büyük bir çınar ağacı dikkatini çekti.

Çınarın görüntüsünden etkilenen Atatürk’ün isteğiyle yat durduruldu ve karaya çıkıldı. Çınarın gölgesinde bir süre dinlenen Atatürk, ağacın yakınına köşk yapılması emri verdi. Atatürk’ün talimatıyla 21 Ağustos 1929’da inşasına başlanan köşk, 22 gün sonra 12 Eylül’de tamamlandı.

Atatürk, 1930 yılında köşke gittiğinde çalışanların yandaki çınar ağacının dalının binaya zarar verdiğini belirterek dalı kesmek için izin istemesi üzerine, çınar ağacının dalının kesilmesi yerine, binanın tramvay rayları üzerinde biraz ileriye alınmasını istedi. Bu talimatla yaklaşık 5 metre kaydırılan “Yürüyen Köşk” adını verdiği yapı bitişindeki çınar ağacının geleceğini korudu ve, doğa koruma konusunda örnek oldu.

Yalova Belediye Başkanı Mehmet Gürel Yürüyen Köşk’ün Yalova’nın huzurlu kıyısında, kökleri asırlara uzanan bir çınar ağacıyla başlayan benzersiz bir hikâyesin olduğuna dikkati çekti. Bu hikâye, yalnızca bir yapının taşınması değil; doğaya, insana ve yaşama gösterilen büyük bir saygının sembolü olduğuna dikkati çeken Gürel, şöyle konuştu:

“Ulu önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 1929 yılında Ertuğrul Yatı ile yaptığı Bursa gezisi sırasında Yalova İskelesi yakınlarında yer alan büyük bir çınarın gölgesinde dinlenir.Bu an, Yalova’nın kaderini değiştirecek bir karara dönüşür. Atatürk, çınarın çevresine bir köşk yapılmasını ister. 21 Ağustos 1929’da başlayan inşaat sadece 22 günde tamamlanır. Bir yıl sonra, ulu çınarın dallarından biri köşkün çatısına değdiğinde, dalların kesilmesi için Atatürk’ten izin istenir. Ancak o, tarihe geçecek o unutulmaz sözüyle yanıt verir: ‘Ağaç kesilmeyecek, bina kaydırılacak.'”

Bir ağacı kurtaran karar

Ağacın kurtarılması ile ilgili Gürel, şöyle devam etti: “İstanbul Belediyesi Fen İşleri Müdürü Yusuf Ziya Erdem ve ekibinin yürüttüğü teknik çalışma sonucunda, köşkün temeline tramvay rayları döşenir ve yapı 4 metre 80 santim doğu yönüne kaydırılır. 8 Ağustos 1930’da başlayan bu mühendislik harikası operasyon, 10 Ağustos 1930’da tamamlanır. Atatürk, kız kardeşi Makbule Atadan, İstanbul Vali Yardımcısı Muhittin Üstündağ, mühendisler ve gazetecilerle birlikte bu tarihi ana tanıklık eder. O günden sonra, köşk ‘Yürüyen Köşk’ olarak anılır.

Köşkün Atatürk’ün vizyoner anlayışını da yansıttığını sözlerine ekleyen Gürel, şöyle devam etti: “Dikdörtgen planlı, iki katlı ve yarı kâgir yapı, bugün müze olarak ziyaretçilerini ağırlıyor. Bugün, yaklaşık 400 yaşında olan Ulu Çınar hâlâ aynı yerde, dimdik ayaktadır. Yalova’mızın turizmde marka değeri olan Yürüyen Köşk’ümüz, yalnızca doğaya duyulan bir sevginin değil, Atatürk’ün vizyoner çevre anlayışının da sembolüdür. Yürüyen Köşk’te Atatürk’e ait dönemin zarafetini yansıtan özel eşyalar, Atatürk’ün balmumu heykeli, Zübeyde Hanım’ın kendi elleriyle oğluna diktiği sarı renkli yorgan, ve Ulu Çınar’ın kökleriyle iç içe geçmiş yaşam alanı görülebiliyor. Ayrıca, II. Abdülhamid döneminin saray ressamı Fausto Zonaro’ya ait sulu boya tablo ve 1903 tarihli Halil Paşa imzalı yağlı boya tablo, köşkün sanat dolu atmosferine ayrı bir anlam katıyor.”

Öte yandan, Atatürk’ün kahve içtiği fincan da köşkte sergileniyor. Yalova Valiliği de fincanın aynısından önemli konuklara hediye ediyor.

Yürüyen Köşk, her yıl binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlayarak Yalova’nın en önemli kültürel markalarından biri olmayı sürdürüyor. 2024 yılında 55 bin kişi, bu eşsiz yapıyı ziyaret etti. 2025 yılının ilk 10 ayında ise ziyaretçi sayımız 37 bin 486’ya ulaştı. 10 Kasım günü de ziyaret edilen Köşk’ün yıl sonuna kadar 55 bin misafir ağırlamış olması bekleniyor.